Bozova ve çevresinde Asurlular döneminde Asuranianu, Romalılar ve Ermeniler döneminde Tormenapa, Araplar döneminde Telhüvek, Türkmenlerin döneminde Yaylak olarak isimlendirilen, tarihi MÖ 7250-5500 yerleşimlerine rastlanılmıştır. Ayrıca 1982 yılında Şanlıurfa Müzesi Müdürlüğünce Bozova İlçesine bağlı Şaşkan (İğdeli) köyü yakınlarındaki küçük ve büyük Şaşkan höyükleri arasında kalan arazide yapılan arkeolojik kazılarda elde edilen bulgulardan bu bölgenin ilk defa günümüzden 7000 yıl önce burada bir yerleşim olduğu anlaşılmaktadır.
Neolitik Çağdan sonraki ilk medeniyet evresi kalkolotik dönem (5500-3200) buluntuları,; Şanlıurfa’nın Bozova ilçesine bağlı Kurban Höyük, Lidar Höyük ve Siverek İlçesine bağlı Hasek Höyük kazılarında tespit edilmiş, ayrıca aynı kazılarda ilk Tunç Çağına ait (MÖ 3200-1800) çok sayıda buluntular ele geçirilmiştir.
Bozova civarında kurulan ilk medeniyet Asurluların Asuranianu ismini verdikleri ve MÖ..2000 ile 606 yılları arasında hüküm sürdükleri dönemde oluşan medeniyettir. Bozova bölgesi daha sonra Makedonyalıların, Roma imparatorluğunun ve Bizans imparatorluğunun eline geçmiştir. 640 yılında Haz. Ömer’in zamanında Übeyt ibni el Cerrah tarafından Urfa’nın fethi ile birlikte İslam topraklarına katılmıştır.
1402’den 1516 yılına kadar devamlı olarak İran Safavileri, Mısır Memlukları ve Osmanlıların arasında el değiştirmiştir
Bozova İlçesi Lidar Höyük’te Heidelberg Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Harald Hauptmann başkanlığında yapılan kazılarda 1985 yılında Hitit devrine tarihlenen bir tablet ele geçirilmiştir. Bir yüzünde 10, diğer yüzünde ise 13 satır çivi yazısı bulunmaktadır. Bu tablet yangın geçirmiş bir tabakada ele geçmiştir ve tabletin transkripsiyonu halen yapılmamıştır.

Kurban Höyük Kazısı
Bozova İlçesi’ne bağlı Kurban Höyük’teki kazı çalışmaları Chicago Üniversitesi adına Dr. Leon Marfoe başkanlığında 1980 yılında başlanmış ve 1984 yılında çalışmalara son verilmiştir. Bu höyükte de 3 kültür tabakası tespit edilmiş olup, bunlar kronolojik sıraya göre M. Ö. 5000 - 3000 yılı kalkolotik, M. Ö. 3000 - 2000 yılı eski tunç çağı ve M. Ö. 2000 - 1500 yılı orta tunç çağıdır. Kazı çalışmaları sonucunda pişmiş topraktan yapılmış çanak ve çömlekler, tunç iğneler, işlenmiş kemikler, taştan dibekler, pişmiş topraktan yapılmış bina modelleri bulunmuştur.

Tiriş Höyük
Bozova İlçesi’ne bağlı Titriş Höyük’te, 1981 - 1982 yıllarında yapılan kazılar sonucu, M. Ö. 3000 - 2000 yılı eski tunç çağına tarihlenen bu nekropolde 38 mezar açığa çıkarılmış ve 150 adet müzelik eser elde edilmiştir. Gömü hediyeleri olarak bulunan bu küçük buluntular arasında türban başlı iğneler, gümüş yüzükler, midye kabuğundan yapılmış kolye ve küpeler, pişmiş topraktan yapılmış geometrik desenli ve boyalı vazolar, kâseler, bardaklar, biberon ayaklı kaplar ile taştan yapılmış idoller (keman biçiminde) ele geçirilmiştir. Ayrıca Titriş Mezarlığı’nın erken sülâleler III. devrine tarihlendiğini kanıtlayan kalkerden yapılmış bir silindir mühür de bulunmuştur. Mühür baskısında şöyle bir tasvir göze çarpmaktadır : "Bir ağacın iki yanında art ayakları üzerine kalkmış iki keçi, sağdaki hayvanla ağaç arasında bir platform üzerinde yay boynuzlu bir keçi durmaktadır. Ağacın sağında kanatlarını açmış yılan gibi bir kuş, bir akrep ve başını aşağıya çevirmiş bir yılan vardır. Bunların hemen solunda duran ve belinde kemeriyle hançeri bulunan bir boğa adam elleriyle akrebi ve yay boynuzlu keçiyi tutmaktadır. Bütün bu tasvir göz önünde tutulduğunda kompozisyon açısından erken sülâleler devrinin bütün özelliklerini taşıdığı görülür. Çok tahrip durumda olmasına karşın Titriş Höyük mezarlığında yapılan kurtarma kazısı, Güneydoğu Anadolu ilk tunç çağ ölü gömme adetlerine bir ışık tutmuştur.
Bozova'ya bağlı Titriş Höyük’te, Müze Müdürü Adnan Mısır’ın başkanlığında California Üniversitesi Öğretim Üyelerinden Dr. Guillermo Algaze’nin iştiraki ile ortaklaşa olarak yapılan kazı çalışmalarına 1991 yılında başlanmış ve 10 yıllık bir sürece göre gerekli plan ve programlar yapılmıştır.
Höyük, ilk tunç çağından (M. Ö. 3000 - 2000) ortaçağa (M. S. 395 - 1435) kadar kesintisiz iskân göstermekte ve büyük bir alana yayılmaktadır. Güneydoğu Anadolu’da erken şehirleşmeye ait önemli buluntular veren Titriş Höyük’te, küçük buluntu olarak pişmiş topraktan yapılmış kâseler, fincanlar, vazolar, koku şişeleri ve bardaklar ile bronzdan yapılmış iğneler, kemik aletler, çakmak taşından ok uçları, pişmiş topraktan hayvan figürleri, bronz yüzükler, taş damga mühürler, ağırşaklar ve İslami devre ait sikkeler sayılabilir

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde, Şanlıurfa İline bağlı bir ilçe olan Bozova, batısında Halfeti, güneybatısında Birecik, güneyinde Suruç, güneydoğu ve doğusunda Şanlıurfa Merkez, kuzeydoğuda Hilvan ilçeleri, kuzeyinde de Adıyaman ili ile çevrilidir. Şanlıurfa’nın batı kesiminde yer alan ilçenin kuzeyi ve doğusu dağlık, güneyi daha alçak ve düzlüktür. İlçenin batısını Arat dağlarıının uzantıları, güneyini de Kaplan Dağları engebelendirir. İlçenin kuzeydoğusu ise Hilvan Ovasının devamı niteliğindedir.

İlçe topraklarını Fırat Irmağının kollarından Bitik Deresi ve Macunlu deresi sulamaktadır. İl merkezine 38 km. uzaklıktaki ilçenin yüzölçümü 1.550 km2, ilçe merkezinin toplam nüfusu 14.450’dır.

İlçenin bitki örtüsü Step görünümündedir. Dere boylarında söğüt, kavak gibi ağaç toplulukları görülmektedir. Karasal İklimin hüküm sürdüğü ilçede, yazları kurak ve çok sıcak, kışları yağışlı ve kısmen ılıman geçer.

İlçe ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Yetiştirilen tarımsal ürünlerin başında, kenevir ve meyve gelmektedir. Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında olan Şanlıurfa ve ilçelerinde tarım üretimi sürekli artış göstermektedir. Hayvancılık ilçe halkının birinci derecede geçim kaynağı olup, sulama projelerinin devreye girmesiyle birlikte tarım alanında büyük gelişmeler meydana gelmiştir. Dağlık ve engebeli kesimde sığır, koyun ve keçi yetiştirilir. Yağ, peynir, yün ve kıl üretimi çok önemlidir.

ATATÜRK BARAJI VE HİDRO ELEKTRİK SANTRALI GENEL BİLGİ

KONUMU

REZERVUAR VE BARAJ GÖVDESİ: Atatürk Barajı rezervuarı Karakaya Barajı çıkışından itibaren başlar ve yaklaşık 180 km uzunluğunda olup, göl alanı 817 km2’dir.Gövde kil çekirdekli kaya dolgu tipinde olup, ön batardo 780.000 m3, memba batardosu 6.900.000 m3, ana gövde 75.000.000 m3 olmak üzere toplam 83.450.000 m3 tür. Gövde dolgu hacmi büyüklüğü bakımından bu güne kadar dünyada inşa edilmiş barajlar arasında 6. sıradadır.

 
DOLU SAVAK

Sol sahilde radyal kapaklar, açık kanal şutlu ve enerji kırıcı havuzlu tipte tesis edilmiştir. Dolu savak kapakları 16 m genişlikte ve 17 m yükseklikte olan ve hidrolik olarak açılıp-kapatılabilen 6 adet radyal kapaktan oluşmaktadır. Maksimum boşatma kapasitesi 16.800 m3/sn olan dolu savakta toplam beton hacmi 1.275.000 m3'.

DERİVASYON TÜNELLERİ VE DİP SAVAK

İnşaat sırasında Fırat Nehrini akıtabilmek için sol sahilde iç parçaları 8 m olan at nalı kesitli 3 adet betonarme kaplı 3122 m’si tünel ve 922 m’si de konduvi olmak üzere toplam uzunluğu 4044 m olan Derivasyon tünelleri inşa edilmiştir. Maksimum deşarj kapasitesi 3000 m3/sn olan Derivasyon tünellerinin inşaatına 20-11-1981 de başlamış , 16-06-1986 da Fırat Nehri tünellere çevrilmiştir. Derivasyon tünelleri dip savak vanaları ile teçhiz edilerek dip savak haline dönüştürülmüştür. Her dip savak biri emniyet diğeri servis vanası olmak üzere iki adet yüksek basınçlı servomotor kumandalı sürgülü vanadan oluşmaktadır. Su geçiş kesiti 2.70x3.95 m olan dip savakların 542.00 m kotundaki drenaj kapasitesi 1.500 m3/sn ,dır.

SU ALMA YAPISI VE CEBRİ BORULAR

Sağ sahilde 70 m yükseklik, yaklaşık olarak 200 m uzunluğu toplam beton hacmi 580.000 m3 olan bir yapıdır. 8 adet cebri boruya su temin etmek için kurulan su alma yapılarının önünde ızgaralar mevcut olup, kapaklar hidrolik sistem açılıp, kapatılmaktadır. 4 takım stop log kapakları raylı gezer vinç ile nakledilmektedir. 8 adet cebri boru mevcut olup, cebri boruların çapı 7.25 m ile 6.60 m arasında değişmektedir. Cebri boruların toplam uzunluğu 4817.00 m, toplam ağırlığı ise 26.600 ton’dur. Su alma yapısı ve santral binası arasında iki farklı eğim olup, birinci bölgede %2, ikinci bölgede %35 eğim vardır. Cebri boruların salyangoz girişindeki et kalınlığı 40 mm olup kademeli olarak azalır ve en üstte 22 mm’ye düşer.

HİDRO ELEKTRİK SANTRAL BİNASI

Sağ sahilde baraj gövdesinin önünde, statik olarak gövdeden bağımsız, yer üstü tipinde 49.00 m genişlikte 55.00 m yükseklikte, 258 m uzunluktadır. 364.000 m3 toplam beton hacmi olan santral hem sağ sahilden hem de sol sahilden ulaşılmaktadır. Santral binası, Kelebek Vana Holü, Generatör Holü, Ünite Kumanda Odaları bölümü diye 3 ana bölümden oluşur. Santral binası inşaat derzleri ile ayrılmış 8 adet türbin Genaratör bloğu ile sol tarafındaki dizel bloğu ve sağ tarafındaki montaj-transfer bloğundan oluşmuştur. Santral sızıntı ve drenaj sularının toplanıp atıldığı 8 adet derin kuyu mevcuttur. Generatör holünde montaj ve demontaj için 400 ton’luk 2 adet vinç küçük parçaların nakli ve kaldırılıp indirilmesi için 20 ton’luk 1 adet vinç transfer bloğunda 90 ton’luk bir adet vinçte yardımcı ünitede bulunmaktadır. Ayrıca 5,5 MVA,lık yardımcı ünite, bir adette 2500 KVA lık acil ihtiyaç dizeli vardır.

KELEBEK VANA

Kelebek vana holünde her bir türbine ait 5.70 m çapında 8 adet kelebek vana ve bunlara ait yardımcı teçhizatı ayrıca bunları montaj ve demontaj yapmak için 90 ton kaldırma kapasiteli gezer vinç mevcuttur. Kelebek vana yatak eksenli, çift satıhlı ve eksantrik olarak monte edilmiştir. Vana diskinin sızdırmazlığını temin eden conta, düşey ayarlı bir contaya yerleştirilmiştir. Tek parça diske haizdir, kendiliğinden yağlamalı, kaymalı yataklar 5.000 ton eksenel yükü kaldırır. Disk millerine paslanmaz çelikten astar geçirilmiştir. Vananın açılması 2 adet hidrolik servomotor, kapatılması ise 2 adet beheri 10’ar ton olan kapatma ağırlıkları ile temin edilir. Kapatma süresi suyun hareketsiz olduğu zamanda 120 sn suyun akışı 241 m3/sn olduğu zaman ise 40 sn civarındadır.

TÜRBİN

8 Adet düşey eksenli Francis tipi türbin kendiliğinden yağlamalı ve su soğutmalı kılavuz yatağı ile yataklanmıştır. Göbeğe kaynakla bağlanmış olan türbin çark kanatları %13 Cr-%4 Ni paslanmaz çelik malzemeden imal edilmiştir. Ayrıca türbin alt ve üst basınçları 6 adet dengeleme (Drenaj) borusu ile dengelenmiştir.Verimi %96, türbin çarkının ağırlığı 81 ton şaftın ağırlığı ise 87 tondur.

HIZ REGÜLATÖR

Escher Wyss marka ETR 20 tipinde elektronik hız regülatörleridir. Güç regülasyonlu ve müşterek kontrollü olan regülatör, ayar kanatları regülasyun mekanizması kanalı ile 26 adet ayar kanadını hareket ettirir. Ayar kanatları ayrıca yağlamayı gerektirmeyen teflon yataklarla yataklanmıştır. Ayar kanatları paslanmaz çelikten imal edilmiş ve birer atlayarak emniyet civataları ile teçhiz edilmiştir. Servomotor hareketi 54-58 bar’lık basınçlı yağ ile temin edilmektedir. Ayar kanatların açma zamanı ise 23 sn’dir.

GENERATÖR

Statik ikazlı tip olan jeneratörlerin her biri 300 MW güçte, 150 d/d devirli, 15.750 kV çıkış geriliminde olup stator ağırlığı 394 ton, rotor ağırlığı 660 ton’dur. Generatör hava soğutmalı olup, havanın soğutulması 20 adet su soğutmalı radyatör ile temin edilir. 40 kutuplu olan rotorda kutuplar arası bağlantı fleksibıl olarak yapılmıştır. Rotor alt ve üst Genaratör kılavuz yatakları ile yataklanmıştır. Generatör çıkışları, iç basınçlı hava ile doldurulmuş izole barajlar ile ana güç trafolarına bağlanılır .Üniteler ana kontrol odasından yalnız otomatik olarak servise alınabilir. Bunların dışında, klasik usulde döndürülüp, ikazlanan ünite, şalt sahasından paralele sokulabilir. Genaratör çıkışı gerilimi, statik tip voltaj Generatörü ile ayarlanır.

ANA GÜÇ TRAFOLARI

SECHERON imalatı olan 105 MVA kapasite, 15.750/ 380 +- 5 KV lık monofaze ana güç trafoları, harici tip olup, santralın dışına tesis edilmiştir. Trafo yağı, trafo tankına monte edilen hava soğutmalı radyatörlerde soğutulur. Yağ sirkülasyonu ise beheri 5.7 kw’lık 6 adet fan ile temin edilmektedir. Ana güç trafolarında 380 KV’a yükseltilen enerji, yaklaşık 2.6 km uzunluğundaki, çift devre enerji nakil hattı ile şalt sahasına iletilmektedir. Ana güç trafolarının mevcut buşinglerinin sık sık patlaması sebebiyle, 2005 yılı içinde depreme dayanıklı ve patlamayan buşinglerle değiştirilmiştir.

ANA KONTROL ODASI

Ünite kontrol odalarının dışında,üniteler, ana kontrol odasından da servise alınıp, çıkartılırlar ve denetlenirler. Ayrıca şalt sahasında buradan kontrol edilir, denetlenir ve şalt sahasındaki kesicilere açma-kapama yaptırılır. Bunların dışında, basınçlı hava drenaj sistemi, su alma ağzı kapakları, dip savak, dolu savak, D.C sistemi iç ihtiyaç sistemi, yardımcı ünite, dizel vs. gibi yardımcı sistemler de ana kumanda odasından kontrol edilir ve denetlenir. Ana kumanda odası ile üniteler, şalt ve bazı yardımcı teçhizat arasındaki pozisyon, değer, kumanda, arıza ve olay gibi bazı bilgilerin alış verişi ana kumanda odasında teçhiz edilmiş kompitür ile düzenlenir.

ŞALT SAHASI

Adıyaman-Şanlıurfa yolunun kenarında, santralden yaklaşık 3 km. uzaklıkta 482.00 m. kotunda 105.000 m2’lik bir alanı kaplamaktadır. Şalt sahasında 380 KV’lık trafo ve şalt sahası ve santralın iç ihtiyacını beslenmektedir. 380 / 154 KV’lık oto trafo ile 154 KV’lık şalt sahasına geçilir. 154 KV’lık sistemde 1 anabara, 1 transfer bara mevcut olup, SF6 gazlı kesiciler kullanılır. 154 KV’lık şalt sahasında 154 KV’lık Şanlıurfa çimento, Adıyaman çimento, Birecik Trafo ve Ata Trafo(Karababa) hatları ile enerji iletimi sağlamaktadır. 380 KV’lık sistemde 1 Anabara-A, 1 Anabara-B ve 1 Transfer bara mevcut olup SF6 gazlı kesiciler kullanılır. 380 KV’lık şalt sahasında 380 KV’lık Elbistan-B, Yeşilhisar Kuzey, Yeşilhisar Güney Gaziantep, Birecik HES, Şanlıurfa-2 ve Hilvan enerji nakil hatları ile enerji iletimi sağlanmaktadır.

Sosyal Hayat

Türkiye’nin en büyük barajı ve hidroelektrik santralini bünyesinde bulundurması ve GAP’ın merkezinde olmasına rağmen Bozova’da sosyal hayat oldukça durgundur. Atatürk Barajı ve HES’in inşaatı sırasında bir hareketlilik gözlense de, baraj inşaatının bitiminden sonra tekrar sade ve gelenekçi hayat tarzına devam edilmiştir.

          İlçe merkezinde sinema, tiyatro ve gazino gibi eğlence yerleri yoktur. Atatürk Barajında bulunan DSİ 152. Şube Müdürlüğü ve EÜAŞ İşletme Müdürlüğüne ait sitelerde ki sosyal tesisler, anfi tiyatro ve kır kahvesine ilave olarak, 2001 yılında Aşağıçatak sınırları içerisinde bulunan ve Holan Tepesi olarak bilinen ormanlık alan içerisinde Su ve Doğa Sporları Merkezinin de bulunduğu dinlenme ve mesire yerleri, Bozova ilçesinin yanında Şanlıurfa il merkezi ve çevre ilçelerin de ihtiyacına cevap vermeye çalışmaktadır.

          Kadının miras ve sosyal statü problemi, Şanlıurfa’nın diğer ilçelerine göre daha iyi olsa da henüz istenilen düzeye ulaşamamıştır. Yörede Başlık parası, berdel, namus cinayeti gibi kavramlar az da olsa görülmektedir. Bu problemler baraj inşaatının başlamasıyla beraber değişime uğramış ve azalmıştır. Sulama projelerinin devreye girmesiyle, veraset işlemleri nedeniyle ve eğitim seviyesinin yükselmesiyle birlikte, hem resmi nikah yapma oranında, hem de kadının miras edinme oranında artış görülmektedir.

Bozova Ulaşım

Bozova İlçesi, Şanlıurfa il merkezine 38 Km, Adıyaman iline 96 Km, Atatürk Barajına 22 Km mesafede olup, Türkiye’nin en büyük baraj gölü olan Atatürk Barajı gölü ilçenin Kuzey tarafındaki sınırı oluşturmaktadır.

Bozova İlçesinin kuzeyinde Adıyaman ili ve Samsat ilçesi, güneyinde Suruç ve Birecik ilçesi, doğusunda Şanlıurfa merkez ilçesi, batısında ise Halfeti ilçesi bulunmakta olup, yüzölçümü 1550 Km²‘dir.

Bozova Nüfus

Resimler Sadece üyeler içindir!