Divriği ve civarında, M.Ö. 2000'den itibaren çeşitli dönemlerde Hitit, Pers, Makedon, Roma, Sasani, Pavlikian, Bizans, Selçuklu ve Osmanlılar hakim olmuştur. Kente çeşitli dönemlerde verilen adlar kentteki kültür birikimini göstermektedir: 'el-Abrig' (Arapça), 'Tephrice' (Tefrike, Bizans), 'Difrigi' (Selçuk), 'Divrik' veya 'Divrigi' (Osmanlı).
Kent Makedonya, Roma-Sasani, Bizans-Arap bölgeleri arasında bir sınır alanı konumunda bulunmuştur. 9. yüzyıldaki Pavlikian (Paulicien, Ar. Baylakani, Paulusçu) hakimiyeti bu sınır alanı konumun bir göstergesidir. Kiliselere, ayinlere, ruhban sınıfına, vaazlara karşı çıkan Paulusçuların Bizans merkezi yönetimi tarafından sapkın kabul edilmesi Araplarla müttefik olmalarını kolaylaştırdı. Araplarla beraber Bizans'a karşı savaştılar. Önderleri Sergius, Abrik (Divriği) kayalıklarındaki Tephrike (Divriği) Kalesi'nde surları ve su yollarını tamir ettirmiştir. Malatya emirinden destek alabilmek için Paulusçuların bir kısmı İslamiyet'e geçti. Öte yandan, Sergius'un oğlu Karbeas'ın yönetimindeki Tephrike monarklığı, Bizans topraklarının en doğu noktasında, Arap topraklarının ise en batısında yer alan tampon bölge olarak bağımsızlığını sürdürdü. Pavlikianların Tephrike prensliğinin saldırgan mensupları, 9. yüzyılın ikinci yarısındaki akınları sırasında Ankyra (Ankara), Malegena (Eskişehir dolayları) ve hatta Efes'e kadar ilerledi. Bu mezhebi ve mensuplarını ortadan kaldırmaya kararlı olan Bizans İmparatoru Basileos, çıktığı askeri seferlerin ancak üçüncüsünde, 872 yılında, kartal yuvasını andıran Tephrike Kalesi'ni zapt edebildi; destekçi Arap kuvvetlerini de ortadan kaldırdı. Bu olay Kurdeşen mezarlığının kurulmasının başlangıcıdır. Bu yenilgi Pavlikian mezhebi ve onun mensuplarının da sonunu getirdi. Birçoğuna soykırım uygulanıp, kalanlar ise zorla Ortodoksluğa geçirilip, Trakya'ya sürüldüler. Heterodoks Türkmenlerin 13. yüzyıldaki Babaîler isyanı da daha önce Paulusçuların yaşadığı Divriği'nin içinde bulunduğu Yukarı Kızılırmak havzasında ortaya çıktı. Araştırmacılar dualizm ve semavî kurtarıcı gibi bazı ortak inanç ögelerinden hareketle bu isyanı bölgedeki geleneğin bir diğer dışavurumu olarak değerlendirir. Bölgenin Kafkasya, İran ve Arap yarımadasi arasındaki konumu ortaçağ ve öncesinde güney, doğu ve kuzeyden gelen düşünce akımlarına açık olmasını doğurmuştur.
Divriği'nin Türk devri, Oğuz beylerinden Emir Mengücek Gazi'nin kurduğu Mengücekoğullarının Divriği kolunun tarihi ile özdeşleşmiştir. Mengücekoğulları, ilk Anadolu Türk beyliklerinin en eskisi ve en uzun yaşayanıydı. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası'ndan oluşan külliyenin bânisi Ahmed Şah, Divriği Mengüceklerinin dördüncü melikiydi. Divriği Mengüceklerinin herhangi bir savaşa karışmamış olması, barışçı ve itaatkâr bir emirlik olduklarını düşündürtür. Konya Selçuklu hükümdarı II. Kılıçarslan 1180'de Danışmendleri, Alâeddin Keykûbad ise Mengücekoğullarının Erzincan-Kemah kolunu Ulu Cami'nin temellerinin atıldığı 1228 yılında ortadan kaldırmıştı. Divriği Mengüceklerinin İlhanlı egemenliğine kadar hüküm sürdürmesi izledikleri bu siyasetin başarısına bağlanır. Konya Selçuklularının hükümdarı Alâeddin Keykûbad'ın adının Divriği Ulu Cami'nin portali üzerinde son derece sıradışı bir biçimde Ahmed Şah'ın yapı kitabesinin üstünde “Sultanü'l-azam Alâeddin Keykûbad'ın saltanatında” şeklinde geçmesi bu özel konumu vurgular. Külliye, Mengücekoğullarının Divriği ve civarındaki egemenliğini hoşgören Keykûbad'a bir hediye olarak değerlendirilebilir.
Divriği'de ilk Anadolu Türk beyliklerinin en eskisi ve en çok yaşayanı Divriği Mengücekleridir. Kentin Mengücek hakimiyeti İlhanlı Hükümdarı Abaka Han'ın 1276-1277'de Memlük Sultanı I. Baybars'a karşı Elbistan'a giderken Divriği'ye uğrayarak surları yıktırmasıyla sona ermeye başlamıştır. Surların yıkılmasının ardından Selçuklu Sultanı III. Alaeddin Keykubad Malatya kuşatmasından bir sonuç elde edemeyip Divriği'ye gelince (1300-1301) burası disiplinsiz askerler tarafından yağmalandı. Şehir daha sonra Kayseri ve Sivas yöresinde Eretnaoğulları'nın hakimiyetine girdi. Kadı Burhaneddin ile Amasya Emiri Hacı Şadgeldi Paşa arasındaki mücadelelerden faydalanan Memlükler tarafından zaptedildi. (1391). Memlük Devleti'nin idari işleri bozulunca Yıldırım Beyazid 1398'de Sivas, Malatya, Besni, Darende ve Divriği'yi Osmanlı topraklarına kattı. Ancak Divriği yaklaşan Timur tehlikesinden dolayı 1401'de tekrar Memlüklere verildi. Divriği Memlük hakimiyeti sırasında Halep eyaletine bağlı pek de önemli olmayan ileri karakol durumundaydı. 15. yüzyılın ikinci yarısında Uzun Hasan'ın, 16. yüzyılın başında Şah İsmail'in kuvvetlerinin Anadolu'ya yönelik hareketleri sırasında Divriği korunaklı konumundan dolayı saldırılara uğramadı. Divriği'nin kesin olarak Osmanlı idaresine girişi, Yavuz Sultan Selim'in 24 Ağustos 1516 Mercidabık Zaferi'nden sonradır. Divriği Osmanlı idaresi altına girdikten sonra merkezle aynı adı taşıyan bir sancak haline getirilip Vilayet-i Arab adıyla oluşturulan beylerbeyliğe bağlandı. Daha sonra bu beylerbeylik dağıtılınca Divriği sancağı Sivas, Amasya, Tokat bölgelerini içine alan Rum beylerbeyliğine dahil edildi. 16. yüzyılda Divriği sancağının Divriği ve Darende adlı iki kazası, bu kazalara bağlı on iki nahiyesi bulunuyordu. Sancak 19. yüzyılda Sivas sancağının bir kazası haline geldi.
Cumhuriyet döneminde Sivas'a bağlı bir ilçe merkezi haline getirilen Divriği'nin 1927'de nüfusu 4789 idi. 1937'de önce demiryolu ulaşımına kavuşmuş, ardından buradaki demir cevherinin 1939'dan itibaren çıkarılarak Karabük Demir Çelik Fabrikası'na gönderilmesiyle hayat canlanmaya, nüfusu yavaş yavaş artmaya başlamıştır. 1970'te 10.389 olan nüfus, 1985'te 15.974 ve 1990'da da 17.664'e ulaşmıştır.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Divriği tarihinde önemi bir yeri olan Nuri Demirağ, Türkiye Cumhuriyeti demiryolları inşaatının ilk müteahhitlerinden ve cumhuriyet devrinin ilk sayılı milyonerlerinden, kardeşi Abdurrahman Naci Demirağ ile birlikte Türkiye'nin sanayi kalkınmasında büyük işlere atılmış ve iş hayatının yanında geniş ölçüde hayırsever olarak tanınmış bir kişidir.
Nuri Demirağ, 1886 yılında Divriği'de doğdu. Rüşdiye tahsilini Divriği'de yapmış, ve öğretmen olarak aynı okulda çalışmaya başlamıştır. Ziraat Bankası'nın açtığı bir sınavı kazanarak bu bankanın önce Kangal, sonra Koçkırı şubelerinde çalışmıştır. Maliye Bakanlığı'nın bir sınavıyla bankacılıktan maliye hizmetine geçmiş, İstanbul'a gelerek memur olarak çalışmıştır. 1918-1919 yıllarında Maliye müfettiş olmuştur. İstanbul'da yaşarken Divriği ile ilişkisini kesmemiştir. Önce “Türk Zaferi” adını verdiği bir sigara kağıdı çıkarmış, daha sonra Türkiye Demiryolları ve Şoseleri ile başladığı imar işine geçmiştir. Fevzipaşa-Diyarbakır, Afyon-Antalya, Sivas-Erzurum, Irmak-Filyos hatlarında 1012 kilometrelik demiryolu yaparken, diğer inşaat işlerine de başlamıştır. Bursa'da Sümerbank'ın Merinos, Karabük'te Demir ve Çelik, İzmit'te selüloz, Sivas'ta Çimento fabrikası, İstanbul'da hal binası ve Eceabad hava yolunu yapmıştır. Nuri Demirağ, 1936 yılında havacılık sanayinin ilk temellerini atmaya başladı. Beşiktaş Barbaros Hayrettin İskelesi'nin yanında Tayyare Etüd Atolyesi'ni kurdu. Daha sonra Yeşilköy'de Elmas Paşa Çiftliği'ni tayyare meydanı haline getirdi. 1937-1938 yılı içinde Türk hava Kurumu 10 okul uçağı ve 65 planör siparişinde bulundu. İstanbul fabrikalarında yapılan ilk yerli Türk uçağı, 1941 yılında Divriği'ye deneme uçuşu yapmıştır. Nu.D.38 tipi yolcu uçağı tamamen Türk mühendis ve işçilerinin ortaya çıkardıkları Türk tipi bir uçaktır.
İLÇEMİZİN COĞRAFİ YAPISI
a) Divriği'nin yeri
Divriği yukarı Fırat havzasının İç Anadolu sınırı yakınında Sivas İlinin güneydoğusunda yer alır. İlçe, Fırat Nehri'nin bir kolu olan Çaltı çayı vadisi kenarında dar bir ova içinde kurulmuştur. Jeolojik yapısı 2. ve 3. zaman izlerini taşır.
İlçenin yüzölçümü 2781, 56 km. karelik bir alanı kaplar. Doğusunda Ilıç ve Kemaliye, batısında Kangal, kuzeyinde İmranlı ve Zara, güneyinde Arguvan, Arapkir, Hekimhan İlçeleri ile çevrilidir. Divriği çok dağlık bir bölgeyi içine almaktadır. Dağlar arasında dik ve derin vadilerde Fırat'ın küçük kolları akmaktadır. Arazi çıplak ve vahşi görünüşlüdür.
Yüksekliği deniz seviyesinden ortalama 1225 metredir. Yüksek dağlarla çevrili olması ulaşımda zorluklar meydana getirir. İlçenin dış bağlantısı belli bazı geçit ve yollarla mümkün olmaktadır.
b) Yeryüzü Şekilleri
Dağları: Divriği, Torosların kuzeydoğuya açılan ve Doğu Anadolu dağlarıyla birleşen kollarının belirlediği dağlık bir alanda yeralır. İlçe alanının kuzey kesimini Tecer dağlarının uzantısı olan Çengelli Dağı (2596 m), Delidağ (2150 m), Efendi, Göldağı ve Akdağ, güneyini Yama, Demirli, Geyikli Dağları, güneydoğusunu Sarıçiçek, doğusunu Iğımbat Tepesi ve batı kesimini Dumluca oluşturur. İlçenin güney sınırında volkanik kökenli Yama Dağı (2631 m) bulunmaktadır.
Yaylaları: Başlıca yaylaları; Yama, Sarıçiçek, Göldağı, Eğrisu, Demirli ve Dumluca olmakla beraber birçok köyün kendine ait yaylaları vardır. Dağların yüksek, serin ve yaylacılığa elverişli şekilde otlaklarla kaplı olması, ayrıca toprak veriminin düşüklüğü de hayvancılığı ön plana çıkarmıştır.
Geçitleri: Arapkir-Divriği arasında Mamahar Geçidi, Sincan Nahiyesi ile Kangal arasında Kısıkbel (Kızbeli) Geçidi, Divriği-Kangal arasında Karasar ve Karabel Geçitleri ve Eğin (Erzincan) ile Divriği arasında Sarıçiçek yaylası olarak da bilinen Ortaköy Geçidi ve Karageban (Gedikbaşı) Geçidi ile ilçeye bağlantı sağlanır.
c) Akarsular
İlçenin en önemli akarsuyu Kangal ilçesi Karagöl dağlarından doğan Çaltı Suyudur. Bu su Kemaliye ilçesi topraklarından Karasu'yla karışarak Keban Barajı Gölü'ne dökülerek Fırat Nehri'ne karışır. Sulamada fayda sağlayan bu suyun kollarıdır. Bunların en önemlileri Sincan ve Hamu Dereleri ile Nıh Çayı ve Palha Çayı'dır. 1992 yılında Mursal Barajı'nın açılmasıyla birlikte ilçenin sulama olanakları artmış, böylece suya olan gereksinim büyük ölçüde giderilmiştir.
d) İklim
İlçede Karasal iklim özellikleri görülür. Kışları çok karlı ve soğuk, yazları sıcak ve kurak geçer. İlçenin bazı dağlarında Meşe, Ardıç ve Çam türü seyrek orman alanları mevcuttur.
e) Nüfus
Divriği İlçesi, ilin diğer ilçelerine göre dış göçün fazla olduğu bir bölgedir. Ulaşım ağının kenar noktasında yer alması ilçeyi oldukça cansız bir hale getirmiştir. İş alanlarının yetersiz olması dışa göçü gün geçtikçe arttırmaktadır. 1985, 1990 ve 2000 yılı sayım sonuçları bu durumu göstermektedir.
1985 sayımına göre ilçenin toplam nüfusu 38.531'dir. İlçe merkezinde 16.331 kişi, köy ve bucaklarda 22.200 kişi yaşarken bu durum 1990 yılındaki sayımda büyük değişiklik göstermiştir. İlçede 1990 genel nüfus sayımına göre 32.719 kişi yaşıyordu. 17.664 kişi ilçe merkezinde, 15.055 kişi bucak ve köylerde bulunmaktaydı. 2000 genel nüfus sayımına göre ilçenin toplam nüfusu, 23.313'tür. Bunun 14.429'u ilçe merkezinde, 8.884'ü ise ilçeye bağlı köy ve bucaklarda yaşamaktadır.
lçemize Ulaşım
DİVRİĞİDE ULAŞIM
Hava Yolu ile ulaşım:
Sivas'a Ankara ve İstanbul'dan düzenlenen uçak seferleri sonrasında yaklaşık üç saatlik kara yolu ile Divriği'ye ulaşım sağlanabilmektedir.
Sivas-Divriği arası ortalama saatte bir hizmet veren iki adet minibüs firması bulunmaktadır.
* Divriği Özlem Tur
* Divriği Birlik
Demir Yolu ile Ulaşım:
1937 yılından bu yana hizmet vermekte olan Demir yolu ile Divriği'ye ulaşım direk olarak sağlanabilmektedir.
Bağlantı adresi Sadece üyeler içindir!www.tcdd.gov.tr
Kara Yolu ile Ulaşım:
Divriği'ye kara yolu ile ulaşım Kangal veya Zara yolları üzerinden iki farklı alternatifle gerçekleşmektedir.
Ankara-İstanbul –Divriği arası hizmet veren bazı ulaşım firmalarının detayları ise şu şekildedir:
* Divriği Nazar Tur
* Sivas Huzur Turizm
Bölgedeki konaklama imkânları sınırlı olmakla birlikte, Belediye Oteli ve Öğretmen Evi gibi iki farklı alternatifte konaklama sağlanabilmektedir.
Divriği Belediye Oteli kentin girişinde kale manzarasını tercih eden ziyaretçiler için uygun bir seçenekken, Öğretmen Evi kent merkezine yakın olması nedeni ile tercih edilebilir.
Divriği Tarihi Konaklarımız
Divriği Evleri ve Konak Mimarisi:Divriği Ev Mimarisi Genel Özellikler:
Divriği evlerinin tarihi uzantısı kale çevresine yerleşme ile başlar. Bu dönemde kale içine sığmayan halk (Ermeni, Rum, Türkmen) kale dışına taşmıştır. Ermeniler ve Rumlar Taşbaşı, Çirgişan, Güllübağ ve Horevenk mevkilerine, Türkmenler Ulucami, Kale, Iğımbat tepesi etekleri ile Mercan Tepe mevkiilerine yerleşmişlerdir. Bu evler 17. yüzyılın Resimler Sadece üyeler içindir!
sonlarına kadar tek katlı olup hımış tekniği ile yapılmış evlerdir. Türkmenlerde evler, zemin taş ve ardıç ağaçlarıyla sıkıştırılır ve üzerine dikmelerle bina inşa edilirdi. Ermeni ve Rumlarda ise temel açılır su basmana kadar taşla sonra kerpiçle örülürdü. Bunların bulunduğu mevkilere eski Divriği adı verilmiştir. Bu tip evlerin bazılarının harabeleri bugün dahi görülebilmektedir.
Köse Paşa'nın önderliğinde Abuçimen Deresi'nin batı yakasına ev yapımına başlanmış, yeni mahalleler kurulmuştur. Bu gelişme 16. yüzyılın sonları 17. yüzyılın başlarındadır. Günümüze kalan evler yeni yapılaşma baladıktan sonra yapılan evlerdir. İnşaatlarında hımış tekniği kullanılmıştır. Bu teknik ahşap taşıyıcı aralarının kerpiçle doldurulmasıdır. Genel olarak iki katlı yapılmışlardır. Plan olarak alt katlar, ahır, anbar, kışlık bölümler, mutfak gibi kısımları; üst katlar yazlık ve kışlık odaları, divanhane, kahve ocağı, misafir odası gibi bölümleri kapsamaktadır. Evler genel olarak sokağa, avluya ve bahçeye doğru geniş manzaralı, asıl cephelerini avluya dönmüş şekilde inşa edilmişlerdir. Selamlık kısmının başoda (yaz odası) denilen bölümünde sokağa ve avluya taşmalar yapılmıştır. Evlerin bir cephesi kıbleye dönük olacak şekilde konumlanmıştır. Odalar genellikle dikdörtgendir ve giriş kapıları dip köşeye yerleştirilmiştir. Nimseki ve Toyhane gibi Anadolu evlerinde pek rastlanmayan mekânlar oluşturulmuştur.
Divriği'de ahşap ve alçı süslemelerin güzel örneklerinin görüldüğü evler birçok bölgeye göre daha iyi muhafaza edilmiştir. Ahşap süsleme özellikle tavanlarda, ayrıca kapı, yüklük ve dolaplarda kullanılmıştır. Divriği evlerinde tavanlar mertek (kaplamasız) tavanlar, düz tavanlar, nakışlı tavanlar (yıldızlı tavanlar) olmak üzere üç şekilde görülür. Mertek tavanlar malzeme kalitesine göre Kallenguç (kırlangıç) ve Hampoş tavanlar olmak üzere ikiye ayrılır. Nakışlı tavanlar, ince işçiliği ve motiflerin güzelliği ile ahşap süslemenin en yoğun uygulandığı örneklerdir, Çarkıfelekli ve İşlemeli tavanlar olmak üzere iki gruba ayrılır. Alçı süslemeler genellikle varlıklı ailelere ait evlerin selamlık bölümlerinde yer alan ocak ve çiçekliklerde görülür. Ocak ve çiçekliklerde barok tarzındaki bitkisel motiflere rastlanmaktadır.
Kentte 300 üzerinde görülmeye değer ev olup, 120 ev tescillenmiştir.
Plan Özellikleri:
Avlu ve Cümle Kapısı:
Geleneksel Divriği evleri duvarların arkasında yer alan büyük avlular ve bahçelerin içine yerleştirilmişlerdir. Sokaktan avluya genellikle çift kanatlı cümle kapısı ile girilir. Cümle kapıları çift kanatlı, kiremit saçaklarla örtülmüş ve özellikle çam ağacından yapılmıştır. Kapılar kentte demirciliğin güzel örnekleri olan tokmaklar (şakşaklar), 'çekecek' adı verilen demir halkalar, anahtar ağızlıklar, kilitler ve kapı kolları (kos) ile süslüdür.
Ayaz ve Bahçe:
Divriği evlerinde avlu genellikle harem ve selamlığı ayırmak amacıyla orta kapı adı verilen çift kanatlı ikinci bir kapı ile bölünmüştür. Harem bölümünün ön tarafında yer alan ikinci avluya 'ayaz' adı verilir. Burada dış ocaklık, fırın, tandır, ambar, odunluk, ahır, tuvalet ve örtme yer alır. Ayazın Divriği evlerindeki en önemli özelliği sadece kadınlara ayrılmış bir bölüm olmasıdır. Ayaz aynı zamanda avlu ile bahçe arasındaki geçişi sağlamaktadır. Bahçeler çeşitli meyve ağaçları, sebze tarhları, küçük bir yoncalık veya bostan bölümlerinden oluşmaktadır.
Selamlık (Dışarı Daire): Selamlık genellikle iki katlıdır. 'Yaz odası' (başoda) ve kış odasının sokağa cepheleri vardır. Bazı evlerde 'yıldız köşkü' denilen beşgen ya da altıgen planlı bir asma kat ilave edilmiştir. Yaz odası dışarı dairenin en önemli odasıdır. Geniş ve çok pencerelidir. Yaz odaları özellikle tavan süslemeleri ile dikkat çeker. İkinci oda olan 'kış odası' yaz odasına göre daha dar, az süslemeli ve az pencerelidir. Odayı ısıtmak için kullanılan ocak odanın temel elemanıdır. Selamlıkta bu odalardan başka küçük bir ocakla ısıtılan, bir sedir ve bir penceresi olan 'kahveocağı' denilen bir oda bulunur.
Selamlığın alt katında 'atörtmesi' denilen bir açıklık bulunur. Evin ve misafirlerin binek hayvanları gündüz buraya bağlanır. Atörtmesinin yanından bir kapıyla binek hayvan ahırlarına girilir. Üst kata atörtmesinin önünden avludan biraz yüksekçe olan sahantaşından başlayan ahşap bir merdivenle çıkılır. Bu merdivene 'ayakçak' denir. Üst katta 'ayakçakbaşı' denilen bir sahanlığa çıkılır. Ayakçakbaşı 'divanhane'nin girişidir. Divanhane bir tarafı açık büyük bir sofa görünüşündedir. Yaz aylarında akşam oturmaları burada yapılır. Evde erkek misafir olmadığı zamanlar kadınlar günlük işlerinin çoğunluğunu burada yaparlar. Divanhanedeki selamlık kapısından 'aralık' kısmına girilir. Burası odalara açılan kapıların bulunduğu küçük bir bölmedir.
Başoda (Yaz Odası):. Geniş boyutları ve dekorasyonuyla ilgi çeken en önemli oda başodadır. Başoda 1850'den sonra 'yaz odası' ismini almıştır. Selamlık biriminin asıl kısmını oluşturur. Başodanın cephesi sokağa ve avluya taşkın durumda inşa edilmiştir, bu nedenle bol ışıklı, sokağa hakim bir konumdadır. 'Aşağı seki', 'kilimüstü' ve 'nimseki' olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Aşağı seki kapıdan girilen ilk bölümdür. Suluk ve çiçeklik bu bölümde bulunur. Kilim üstüne alçak bir seki ile çıkılır. Asıl oturma işlevi kilimüstü kısmındadır. Nimseki ise sohbetleri dinlemeleri ve oturmaları için genç erkeklere ayrılmış olan kısımdır. Ayrıca yatıya kalan misafirler de burada ağırlanır. Başodanın tavanında ahşap işçilikleri ön plana çıkar. Ayrıca alçı çiçeklik ve ocaklar bu odanın önemli bölümleridir.
Yıldız köşkü (Cihannüma): Divriği evlerinde selamlık bölümünden merdivenle çıkılan bir oda olan 'yıldız köşkü' üçüncü kat olarak görünmektedir. Türk konut mimarisinde 'cihannüma' olarak adlandırılan bu bölüm Divriği'de yıldız köşkü olarak adlandırılır. Tüm cepheler üzerinde yer alan pencereler bu odayı seyir ve dinlenme odası yapmıştır. Dikdörtgen, çokgen ve yuvarlak planlı örnekleri vardır.
Merdivenler: Geleneksel Divriği evlerinde 'ayakçak' adı verilen merdivenler iç ve dış olmak üzere iki çeşittir. Dış merdivenler avludan birinci kata çıkışı sağlayan ahşap asma merdivenlerdir. İç mekânda yer alan, katlar arasında geçişleri veya harem ve selamlık arasındaki bağlantıyı sağlayan merdivenler de ahşaptır.
Divanhane (Sofa): Türk konut mimarisindeki 'sofa'nın Divriği evlerinde aldığı isimdir. 'Divanhane' avlunun selamlık girişinin ön kısmında yer alan dikdörtgen veya kare planlı dış merdivenle çıkılan yarı kapalı mekândır. Ön tarafı açıktır, yan tarafları selamlık giriş kapısı ve duvarlarla çevrilidir. Bazı evlerde süslemeli ahşap tavanlar, 'köşk', 'apteshane' ve ocak da eklenmiştir. Divanhanenin ön tarafı açık olduğu için ahşap korkuluklarla kapatılır. Divanhane evlerin selamlık tarafında yer aldığından erkek misafirlerin ağırlandığı mekândır.
Harem (İçeri Daire): Harem bölümü genellikle tek katlıdır. Hareme giriş 'ayaz' adı verilen avludan 'örtme' denilen, bir kısım ile yapılır. Örtme, Divriği ve yakın çevresi tarafından kullanılan bir isimdir. Örtmeye açılan cümle kapısı ile içeri daire aralığına girilir. Bu dairede en önemli bölümler 'toyhane', 'ocaklık' (mutfak) ve 'kiler'dir. Ayrıca evin genişliğine göre birkaç oda bulunur. Toyhane kışın ailenin topluca oturmasına, yemek yemesine, el işi yapmalarına göre planlanmıştır. Girişinde dikdörtgen veya kare biçimli bir 'aşağı seki', buradan bir basamakla çıkılan uzun dikdörtgen biçimli bir 'kilimüstü', kilimüstünden bir basamakla çıkılan 'kürsübaşı' kısımları bulunur.
Örtme: Evlerin ayaz kısmında, harem girişinin ön tarafında yer alan, ayazdan bir iki basamakla çıkılan, dikdörtgen veya kare planlı sundurma şeklindeki yarı kapalı mekândır. 'Örtme' yaz aylarında günlük işlerin yapıldığı, misafirlerin ağırlandığı ve akşamları ev halkının oturduğu bölümdür.
Toyhane: Geleneksel Divriği evlerine Türk konut mimarisi içinde önemli bir kimlik kazandıran en önemli mekândır. 'Toyhane' başka bir bölgede yer almayan sadece Divriği'ye özgü yaşam alanıdır. Selçuklularda kullanılan "Tabhane" (Toyhane) lerin, yakın bir adla Divriği evlerinde yaşıyor olması ilgi çekicidir. Toyhane geleneği Divriği'de 20. yüzyılın ikinci çeyreğine kadar kullanılmıştır. Özellikle kış aylarında bütün yaşamın geçtiği, yemeklerin yendiği, misafirlerin ağırlandığı, düğün, sünnet, cenaze gibi törenlerin yapıldığı bir salondur. Evlerin harem bölümünde yer almaktadır. Toyhane, 'aşağı seki' (ayakterzi), 'kilim üstü' (kilim mağı) ve 'kürsü başı' olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Aşağı seki kapı girişinde yer alan kare planlı alandır. Bu bölümde 'suluk' adı verilen alçak bir raf yer alır. Burada su kabı, ibrik, leğen, sabun gibi eşyalar bulunur. Evlerin mutfak kapısı da bu bölüme açılmaktadır. Aşağı sekiden bir basamakla çıkılan dikdörtgen planlı kilim üstüne çıkılır. Asıl oturma alanı olan kare planlı kürsü başı bölümünün tam ortasında kürsü adı verilen ısınma aracı vardır. Kürsü başında, dört tarafta ortalama 90 cm boşluk bırakılarak zeminden yaklaşık 25-35 cm derinlikte çukur açılır. Çukurun tam ortasına topraktan yapılmış çanak biçiminde ateşlik yerleştirilir. Üzerine dört ayaklı 60-70 cm yüksekliğe sahip ahşap 'kürsü masası' yerleştirilir. Masanın üstüne 'kürsü yorganı' denilen biri büyük diğeri küçük iki yorgan örtülür. Yorgan ısının etrafa dağılmasını önleyerek kürsü başında her zaman sıcak bir ortam olmasını sağlamıştır.
Ocaklık (Mutfak): Divriği'de mutfak 'ocaklık' ismini almıştır. Evlerin çoğunda iki mutfak vardır. Harem bölümünde yer alan içeri ocaklık ısıdan yararlanmak amacıyla genellikle toyhanede aşağı sekiye açılmaktadır ve orta büyüklükte bir oda seklindedir. 'Kahve ocağı' küçük bir ocağın yer aldığı, misafirlere kahve ikramı için kullanılan bölümdür. Bu ocak selamlık bölümünde başodaya yakın bir yere yerleştirilmiştir.
Dış Ocaklık: Yıllık işlerin yapıldığı yerdir. Tandır bu mekanda bulunur. Düğün, Gor gibi toplu yapılan davetlerde yemekler burada pişirilir.
A'yan Ağa Konağı, Karayusuf Mahallesi Karayusuf Sokağı
1838 yılı civarında yapıldığı tahmin edilmektedir. Konağı Karamahmud oğlu Mehmed Ağa yaptırmıştır. Büyük bir konak olarak inşa edilen yapı tahribata rağmen Divriği'nin eski evlerinin en dikkate değerlerindendir. İnşaatta yerli ustalar ile birlikte Sivas'tan ve Trabzon'dan getirilen ustalar da çalışmıştır. Bugün sekiz ayrı kapı numarası olan yapı orjinalde tek ve bütün bir konak olarak yapılmıştır.
Konağın orijinal plan şekli; selamlık, arkada avluya bakan 'mabeyn', daha arkada ara sokak boyunca uzayan harem olmak üzere üç ana bölümden meydana gelmiştir. Ancak bu orijinal plan şekli korunamadığı gibi günümüzde ancak Selamlık bölümünün bir kısmı restore edilerek ziyarete açılmıştır. Bu üç bölüm alt ve üst katta birbirine sofalar, dehlizler ve kapılarla bağlıdır ancak bugüne bu bütünlük ve bağlantı kalmamıştır. Avlular da birResimler Sadece üyeler içindir!
er ara duvarı ile bölünmüştür. En büyük tahribat ise selamlıkla mabeyn daireleri arasındaki bağlantıda olmuş, burada mevcut bulunan büyük divanhane ve dört oda ile alttaki ahır tamamen yıkılmıştır.
Konağın orijinal yapısında avlusu iki kanatlı kapı ile sokağa açılmaktadır. Bu kapılardan kuzeyde kalan kapı asıl cümle kapısıdır. Diğer kapı ise daha çok hizmetlilerin ve hayvanların giriş çıkışı için kullanılmıştır. İki katlı olan selamlık bölümünün alt katı ahır, depo ve hizmetli odasından oluşmaktadır. Üst kata çıkan 'ayakçak', bunun bağlı olduğu 'ayakçakbaşı', 'divanhane' ve divanhanenin altında bulunan 'at örtmesi' kısımları yıkılmış durumdadır. Konağın orijinal planında üst katta geniş bir 'selamlık sofası', sokak cephesinde bir 'başoda' (büyük yaz odası), kahve ocağı, yaz odası ve bir oda daha bulunmaktadır. Başodanın avlu tarafında büyük kış odası ve selamlık sofasının etrafında beş oda daha vardır. Günümüze ön cephedeki başoda, kış odası, kahve ocağı, ikinci yaz odası ve arka odalardan bir tanesi kalmıştır. Başoda Divriği evlerinde selamlığın en önemli bölümüdür. A'yan Ağa Konağı'nda başodada dört cepheye açılan pencereler odaya aydınlık ve genişlik sağlar. Pencere ve tavan süslemeleri Divriği evleri içinde en dikkat çekici süslemelerdir. İkinci ana bölüm olan mabeyn dairesinin uzun cephesi avluya, dar olan cephesi ise ara sokağa bakmaktadır. Selamlığın arka bölümüne koridor ile bağlanmıştır. Mabeynin alt katı önceleri anbar olarak kullanılmış fakat sonra ev biçimine sokulmuştur. Üst katta ise selamlık avlusuna bakan üç oda ve bir küçük hayat vardır. Üçüncü ana bölüm olan harem dairesi mabeyn bölümünün arkasında kalan iki katlı bölümdür. Haremin cümle kapısı ara sokağa açılmaktadır. Haremin sokağa ve avluya bakan yaz odasının tavan süslemesi ve diğer odalardaki ocak ve ahşap süstunlardaki süslemeler selamlık bölümündekiler kadar dikkat çekicidir. Orijinal planda haremin alt katında harem sofası ve çevresinde beş oda bulunmaktaydı. Üst katta ise yine büyük bir sofa ve dört adet büyük oda olduğu bilinmektedir. Harem tarafının arka kısmında altta mutfak, aralık, kiler ve toyhane bölümleri, üst katta iki adet oda ve yarı açık bir hayat vardır. Hayatın ortasında bir hayat köşkü bulunmaktadır. Bugün harem orijinal plan şeklini koruyamamıştır. Büyük odalar bölünmüş, haremin ön tarafında bulunan hamam yıkılmış, mutfak bölünerek sokaktan bir giriş haline çevrilmiştir. Ancak alt katta bulunan toyhane çok iyi korunmuş durumdadır.
DemirResimler Sadece üyeler içindir!
alay Konağı, Sancaktar Sokağı
1930 yılında inşa edilmiştir. Eski Hükümet Konağı model olarak alınmıştır. Fotoğrafçı Şükrü Akın tarafından Sayit Demirkale ve Ateş Şükrü ustalara yaptırılmıştır. Yoldan merdivenle sahanlığa çıkılan konağın cümle kapısı burada bulunmaktadır. Konağın haremlik, selamlık ve avlu kısımları bulunmamaktadır. Kıble tarafında küçük bir ayaz vardır. Evin dış cephesinin görülmeye değer olup, iç kısımları çok fazla değişikliğe uğradığından orjinal plan yapısını kaybetmiştir.
Şeyhoğlu Evi, Cedid Paşa Caddesi-Sancaktar Sokağı köşesi
1928-1930 yılları arasında inşa edilmiştir. Veysel Usta ve Seyit Usta tarafından yapılan evin batı cephesi Reşit Usta ve Mehmet Yüce Usta tarafından yapılmıştır. Geleneksel sivil mimarinin son dönemine ait bir örnektir. Bazı ilaveler yapılmış olsa da orjinal plan şekli günümüze kadar korunmuştur. Doğu-batı doğrultusunda konumlanan evin iç mekanlarında harem ve selamlık ayrımı gözlenmezken, dış mekanlarda ayaz ve avlu ayrımı vardır. Bu ayrım yaşamın geleneksel biçimde sürdürüldüğünü göstermektedir. Yapının 'sahanlık' ve 'ayakcakbaşı' diğer yapılara oranla küçüktür. Yaz odasının tavanı, dolabı ve çiçekliği dikkat çekicidir.
Sancaktar Evi, Zelihahatun Mahallesi
BResimler Sadece üyeler içindir!
üyük bir hevesle yapımına başlanan fakat bitirilemeyen bu ev Cumhuriyetin ilk yıllarında yapılmıştır. Sancaktar Evi ile Divriği'de ilk balkon yapımı denenmiş, yıldız köşkünün önüne çok güzel bir balkonla bu balkona siper olan yaldızlı ve ahşap işlemelerle zenginleştirilmiş bir saçak inşa edilmiştir. Bu evin yıldızköşkü Divriği evlerinde görülen asma yıldız köşklerden farklı olarak binanın üstüne tam bir üçüncü kat olarak yapılmıştır. Ancak Sancaktar Evi'nin gerek iç gerekse dış görünüşü eski Divriği evleri ile az benzerlik göstermektedir.
Resimler Sadece üyeler içindir!
Mühürdar Zade Evleri, Hacı Osman Mescid Mahallesi
19. yüzyılda inşa edilmiştir. Mahallenin en eski yapıları olup dar bir ara sokakta yer almışlardır. Asıl sahipleri tarafından satıldıktan sonra düz toprak damları üzerine çatı yerleştrilmiş, cepheler yeniden sıvanmış, pencere ve kapılar tadilat görmüştür. Ancak 19. yüzyıl kimliğini korumayı başarmıştır. Savaş yıllarında bir süre hastane olarak kullanılmıştır.
Tevrüzlü Evleri, Hacı Osman Mescid Mahallesi
20. yüzyıl başlarında inşa edilmişlerdir. Tevrüzlüoğulları diye anılan tüccar bir ailenin evleridir. Eski hükümet binası yanında ve buradan çarşıya inen sokak boyunca sıralanmışlardır. Başlıca üç gruptan meydana gelir. İçlerinde en önemlisi Şevket Efendi'nin evidir. Bu evin ikinci katı üstünde sekizgen bir planla yükselen saçaklı yıldız köşkü dikkat çekicidir. Şevket Efendi Evi 20. yüzyılın ilk yıllarında Ömer Usta tarafından yapılmıştır ancak Tevrüzlü evlerinin bazı bölümleri daha eski yıllardan kalmadır. Ailenin zenginliği sebebiyle pahalı ahşap işçiliğine geniş çapta yer verilmiş, tavanlar değişik tarzda ve değişik motiflerle süslenmiştir. Son yıllarda satılan bu evlerde de telafisi mümkün olmayan tadilatlar ve onarımlar yapılmış, yıldızköşk yıkılacak derecede harap olmuştur.
Abdullah Paşa Konağı, Cedid Paşa Mahallesi Paşa Camii Sokağı
20. yüzyıl başlarında inşa edilmiştir. Abdullah Paşa 1865-1917 yılları arasında yaşamıştır. Paşa Divriği'nin köklü ailelerindendir ve I. Dünya Savaşı öncesi yarı resmi fonksiyonu olan bu konağı yaptırmıştır. Ömer Usta tarafından yapılan konak Divriği'nin klasik ev tiplerinden farklıdır ve inşasıyla Divriği ev mimarisine birçok yenilik getirmiştir.
Konağın orijinal planı selamlık ve harem olmak üzere iki ana kısımdan ve ikisi arasında kalan mabeyn kısmından meydana gelmektedir. Harem ve mabeyn kısımları yanarak yok olmuştur. Konağın avlusuna Divriği'de başka bir örneği bulunmayan süslü bir cümle kapısı ile girilir. Selamlık avlusunda çeşme, atörtmesi, kuyu, hizmet odaları, geniş bir sahanlık ve hareme geçiş için bir ortakapı bulunur. Alt kat birkaç oda dışında ahır olarak kullanılmıştır. Üst katta açık bir sofadan büyük bir cümle kapısı ile selamlık sofasına girilir. Sofada Selamlık köşkü ile başodaya çıkan merdivenler, mabeyn kısmına açılan kapılar ve arka odalara açılan kapılar vardır. Selamlık kısmında başoda dört cepheye bakan geniş bir mekândır ve çarkıfelekli tavan süslemesi Divriği'nin en önemli örneklerindendir. Konağın mabeyn odası kısmında da yine çarkıfelekli bir süsleme mevcuttur. 30 yıldan fazla süre askerlik dairesi, hastane ve karakol olarak kullanıldığı için orijinal plan şeklini kaybetmiştir.
Ede Bey Evi, Kalealtı Mahallesi Sitte Melik Türbesi'nin kuzeydoğusu
19. yüzyılın ilk yarısında inşa edilmiştir. Şehrin eski yerleşme bölgesinde yer alan yapı 20 yıl jandarma karakolu olarak kullanılmış, iç ve dış kısımları büyük tahribat görmüştür. Plan ve mimari özellikleri aynı tarihlerde inşa edilen Deliosmanağa evi ile benzerlik göstermektedir. Evin restorasyon çalışmaları başlamıştır.
Deliosmanağa Evi, Kalealtı Mahallesi no:12
Karslıoğlu Evi, Abuçimen Mahallesi Serey Sokağı
Hafislioğlu Ebubekir Evi, Kültürlü Mahallesi Yüksel Sokak
Arıstak Zade Evi, Süleymanağa Mahallesi Köyyolu Sokak
Hacı Ferhat Evi, Gökçe Camii Mahallesi Hastane Yolu Kayaoğlu Tarlası Mevkii
Yolgeçti Evi, Abuçimen Mahallesi Budaklı Caddesi
Erçüklü Zade Yusuf Ağa Evi, Ahmet Paşa Mahallesi
Doğancıoğlu Evi, Abuçimen Mahallesi Doğancıoğlu Köprüsü karşısı
Yılankırkanlı Zade Ali Evi, Ahmed Paşa Mahallesi Civan Sokak
Çolapverdi Zade Evleri, Zeliha Hatun Mahallesi Bülbül Sokak
Yılankırkanlı Zade Hasan Efendi Evi, Abuçimen Mahallesi
Burnazpaşa Zade Evleri, Dillioğlu Mahallesi Burnaz Sokak
Sütmolla Evi, İmamoğlu Mahallesi Kantepe Camii karşısı
Refik Durdu Evi, Zelihahatun Mahallesi
Alegil Evi, Abuçimen Mahallesi no:128
Budaklı Evi, Abuçimen Mahallesi no:52
Faik Şenol / Nurhan Özaygün Evi, Abuçimen Mahallesi no:188
Mehmet Şenol Evi, Abuçimen Mahallesi no: 186
Ayangil Evi, Ahmet Paşa Mahallesi no: 94
Hacı Mazunlar Evi, Ahmet Paşa Mahallesi no:11
Haşgelizade Evi / Efrayim Yurtsever Evi, Aşağı Hamam Mahallesi no:26
Haşgelizade Evi / Başkatipgil'in Evi, Aşağı Hamam Mahallesi no: 24
Ömer Bey Evi, Aşağı Hamam Mahallesi no: 22
Çavdarlı Evi / Seyit Tapik Evi, Gökçe Camii Mahallesi no: 21
Hahamoğlu Evi / Remzi Çandar Evi, Gökçe Camii Mahallesi no:12
Hacı İbrahimler Evi / Kadıoğlu Evi, Gökçe Camii Mahallesi no:65
Mandılı Evi / Kırksekizler Evi, Gökçe Camii Mahallesi no:11
Sancaktar Evi / Eşkıncılar Evi / Kırksekizler Evi, Gökçe Camii Mahallesi no: 13
Özcanlar Evi / Kemal Demirtaş Evi, Güllübağ Mahallesi no: 9
Palancılar Evi / Arslanburçlar Evi, Güllübağ Mahallesi no:15
Çankayalar Evi / Yusuf Efedi'nin Evi, Hacı Osman Mescidi Mahallesi no:24
Çerçioğlu Evi, Hacı Osman Mescidi Mahallesi no:18
Abdaloğulları Evi, İmamoğlu Mahallesi no:6
Decdelioğlu Evi / Arabacılar Evi, İmamoğlu Mahallesi no: 34
Sayarlar Evi, Kalealtı Mahallesi no: 15
Alanlı / Çalapverdi Evi, Karayusuf Mahallesi no: 9
Mahmut Çavuşoğlu Evi, Karayusuf Mahallesi no:147
Güllüoğulları Evi / Semiz Evi, Karayusuf Mahallesi
Ayanoğlu Evi / Saatçiler Evi, Kemankeş Mahallesi no:25
Nazlılar Evi / Hacı İbrahimler Evi, Kemankeş Mahallesi no:17
Trampacılı Evi / Hamamcıoğlu Evi / Kazım Özçelik Evi, Koca Paşa Mahallesi no: 4
Aydınlı Evi, Küçük Hüseyin Mahallesi no: 31
Halifere Evi, Süleyman Ağa Mahallesi no:15
Sağıroğlu Evi / Türkmen Evi, Süleyman Ağa Mahallesi no:10
Halifere Evi / Tapikler Evi, Süleyman Ağa Mahallesi no:17
Bedrettin Nebipaşaoğlu Evi, Turabali Mahallesi no:6
Bahattin Nebipaşaoğlu Evi, Uluzar Mahallesi no:7
Hamulluoğlu Evi, Ulu Camii Mahallesi no:7
Eşkıncılar Evi, Zeliha Hatun Mahallesi no: 5
Hahamoğlu Evi / Kasapgil Evi, Zeliha Hatun Mahallesi Cedidpaşa Caddesi no:60
Kalaycıoğlu Evi / Ömer Uluçay Evi, Zeliha Hatun Mahallesi no:64
Katırcıoğlu Evi, Zeliha Hatun Mahallesi Gülsem Karababa Sokak no: 3
Kozoğlu Evi / İbrahim Erçelik Evi, Zeliha Hatun Mahallesi Kozoğlu Sokak no: 6
CANLI DESTEK
