Siirt Aydınlar İlçesi ve Resimleri

İlçenin tarihi çok eskilere dayanır. Hıristiyanlık ve İslam dönemlerinde kültürel bir merkez olan İlçemizde, kendi adıyla para basıldığı gibi Hıristiyanlık döneminde de İlim merkezi olduğu yapılan araştırmalarda anlaşılmıştır. M.Ö.2000 başlarından itibaren Samiler, Babil ve Asurlar bölge üzerinde hakimiyetlerini sürdürmüşlerdir.

Alparslan’ın Anadolu’ya girişinden sonra İlçemiz Selçukluların hakimiyetine girmiştir. 1914 yılında yapılan Çaldıran zaferinden sonra büyük tarihçi İdris-i BİTLİSİ’ nin gayretleriyle İlçemiz Osmanlı İmparatorluğunun hakimiyeti altına girmiş ve 1884 yılında Bitlis eyaletine bağlanmıştır.

İlçemizin eski ismi olan “TİLLO” Süryanice de “YÜKSEK RUHLAR”, Arapça da ise “YÜKSEK YER-TEPE” anlamındadır.

Cumhuriyet döneminde Aydınlar adı ile Bucak iken, 18 Mayıs 1990 tarih ve 20522 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan 3647 Sayılı “2 İl ve 5 İlçe Kurulması Hakkındaki Kanun” ile 10.11.1991 tarihinde İlçe olarak faaliyete geçmiştir.

İlçenin kuzey doğusunda Van ; batısında Batman , kuzeyinde Bitlis, güneyinde Şırnak ve Mardin bulunmaktadır.

Aydınlar ilçesi ; Siirt il merkezine 9 km uzaklıktadır.

Akyayla, Çatılı, Çınarlısu, İkizbağlar ve Dereyamaç köylerinin yolu asfalttır. Taşbalta köyü yolunda malzeme dökme ve tesviye çalışması tamamlanmış, kale yolu bsk asfaltlanmıştır. Taşbalta köy yollarının yarısı asfalt yarısı stabilizedir.

İlk olarak 1991 yılında kurulan İlçemiz, Belediye olarak kurulduğu 1958 yılından bu yana halka hizmet vermekte olup, ilçemize bağlı Fakirullah, Mücahid ve Saydanlar adlarında 3 mahalle ile Çatılı, Çınarlısu, Dereyamaç, İkizbağlar, Akyayla ve Taşbalta adlarıyla 6 köyü bulunmaktadır. Ayrıca bu köylere bağlı 3 mezra mevcuttur. Köyler genellikle toplu bir görünüme sahiptir.

İlçemiz 78. Boylam 38. Enlem dereceleri arasında, doğusunda Pervari, Kuzeydoğusunda Şirvan İlçeleri, batısında ise Siirt Merkez İlçesi hudutları ile çevrilidir. Yüzölçümü yaklaşık 90.000 Hektar olup Rakım 1170 metredir. İlçenin ovası ve platosu yoktur. Etrafı engebeli dağlarla çevrilidir.

Doğu tarafından kıvrımlı olarak akan Botan çayı geçmektedir. İl Merkezinin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunmasına karşılık Doğu Anadolu Bölgesi hudutlarında bulunan İlçemizin iklimi karasal olup, yazları kurak ve sıcak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır.

İlçemiz, Siirt’e 9 Km. uzaklıkta, yolu asfalt olup, bu yıl yeni yapılarak trafik işaret ve levhaları konulmuştur. Bağlı bulunan 6 köyümüzden Çatılı,Çınarlısu, Akyayla (eski adı Kılbasan),Dereyamaç ve İkizbağlar köylerine ait yollar asfalt olup bunların dışındaki Taşbalta köy yollunun yarısı asfalt, diğer yarısı ise stabilizedir.

Türkiye İstatistik Kurumu Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) veri tabanı göre ilçenin toplam nüfusu: 4.053 ‘ tür.

YAŞAYAN NÜFUS-İKAMET DURUMU İTİBARİYLE
(BELEDİYE ve KÖYLERE GÖRE DAĞILIMI)

İlçede okur-yazar oranı %90’dir. İlçe merkezinde 1 ilköğretim okulu (İBRAHİM HAKKI İlköğretim okulu) ve 1 anaokulu (İSMAİL FAKİRULLAH Anaokulu) bulunmaktadır.

İlçemizde Halk Eğitim Merkezi mevcut olup 1 Müdür ve 2 Müdür Yardımcısı, 1 meslek öğretmeni ve 1 memur görev yapmaktadır.

Halk Eğitim Merkezi bünyesinde biçki-dikiş, makine nakış, ahşap boyama, türk halk oyunları, satranç kursu, masa tenisi, arıcılık, el sanatları, bilgisayar ofis programları, bayan kuaförlüğü, okuma kursları (1. ve 2. kademe) ve kalorifer ateşçiliği kursları bulunmaktadır.

İnanç turizmi açısından önemli bir potansiyele sahip olan geçmişte ilçemizde yaşayan ve kabirleri ilçemizde bulunan çok sayıda zatın eserleri ile
kullandıkları eşyalarının sergilendiği özel bir müzenin bulunması bu konuda önemli bir faktör olarak görülmektedir.

Genel olarak ilçe ekonomisi; tarım ve hayvancılığa dayanmakla beraber oldukça zayıftır. İlçede büyük oranda göç yaşanmış ve halen göç yaşanmaktadır.

Son 5 yıllık süre içerisinde İlçemiz ve bağlı köylerinde, ayrıca tarım yönünden ilçemize bağlı bulunan Bağtepe’ de toplam olarak, 1.092 aileye; 17.057 dekarlık alanda dikilmek üzere 518.521 adet Fıstık çöğürü, 148.900 adet asma anacı (amerikan ve tatlı kök cinsi), 1.000 adet akasya, 660 adet ceviz, 560 adet kavak, 380 adet de zeytin fidanı dağıtılmıştır. Ayrıca fıstık bahçesi tesisi projesi kapsamında bunların korunması amacıyla 209.920 metre tel örgü, 36.540 adet de demir dikme dağıtılarak etraflarının çevrilmesi sağlanmıştır. Bu projeye 2006 yılında da devam edilecektir

İlçemiz; Siirt ili doğusunda bulunmaktadır.Aydınlar ilçesi doğuda Pervari kuzeyde Şirvan güneyde ise Eruh ile komşudur.Kuzeyinde Botan Çayı Bulunmaktadır.İlçemiz Siirt İlimizden daha yüksek rakımlı Olup; mevsimsel olarak Güneydoğu Bölgesinin karakteristik iklimsel özelliğini taşımakla beraber 3-4 derecelik sıcaklık veya soğukluk farkı göstermektedir.

İlçemizin nüfusu 3000 nüfuslu Aydınlar ilçesine bağlı 6 adet köy bulunmaktadır.En büyük nüfusa sahip İkizbağlar Köyüdür. Köylerde göçe bağlı olarak ciddi bir nüfus artışı gözlenmemektedir.Tarım ve Hayvancılığın İstenilen düzeyde olmaması,ekonomik şartlar ve Aile Planlaması’nın yapılmıyor olması İlçemizdeki göçü arttırmakta nüfus sayısının yıllara göre artışını olumsuz etkilemektedir.

İKLİM
İlçemizde yazları çok sıcak, kışları ise nadiren soğuk geçer. Soğuk ay olan Ocak ayı ortalama sıcaklığı 3.7°C, sıcak aylar olan Temmuz,Ağustos ortalama sıcaklığı 40 °C ’ye varabilmektedir. yıllık ortalama sıcaklık 18.4°C dır. Yağışların çoğu kış ve ilkbahar mevsimindedir. Yaz yağışlarının yıllık toplam yağışlar içindeki payı çok düşüktür. Yıllık ortalama nispi nem %53.6 dır. Bölgede nispi nem oranının düşük olması buharlaşma miktarını artırmakta ve yaz yağışları zaten az olan İlçemizde yaz kuraklığı oldukça yoğun ve uzun sürmektedir.

ORMANLARIMIZ
İlçemiz, orman arazisi bakımından zengin bir alana sahiptir. Ormanlarımız; orman arazisine ve orman ürünlerine sahip olmalarına rağmen yeterli derecede ormanlarımızdan faydalanılamamaktadır.Ormanlarımızda bulunan ağaç cinsleri: Meşe, Dişbudak, Yabani Fıstık (Bıttım), Meşe makisinden İbarettir.Son zamanlarda orman varlığımız hızlı bir şekilde azalmaktadır.Yabani Fıstık ağacı yerine aşılanmış ağaçlar elde etme yoluna gidilmektedir.Yapılan teşviklerle kullanılamayan Sarp, orman niteliğini kaybetmiş bölgelere Bakanlığımızca verilen teşvik imkanları ile Fıstık çöğürleri (Fideleri) dikilmekte böylece bu alanlardan yararlanma yoluna gidilmektedir.

MERALARIMIZ
İlçemiz Coğrafi Konumu itibarı ile meraları sınırlı sayıda olmasına rağmen Çınarlısu Köyü; Bamiş, Kaletepe mevkiinde genellikle Küçükbaş Hayvanlar otlatılmaktadır. Akyayla Köyüne bağlı Kargacık ve Aynsuç Meraları bulunmakta olup,çiftçilerimiz bu meralardan faydalanmaktadır. Meralarımızda Hayvanlar İçin besin değeri yüksek eski adıyla Nefel denilen Korunga doğal olarak yetişmektedir. 15 Haziran - 15 Ekim tarihleri arasında meralarımız otlatılma ve konaklama için kullanılmaktadır.Meralarımızın uzun zaman kullanılması yıpranmasına ve besin değerinin düşmesine neden olmuştur. Ancak suni mera çalışmaları yapılarak bozulmaya yüz tutmuş bazı kısımlar yeniden kazanılabilir.

TARLA TARIMI
Tarım ve Köy işleri Bakanlığının Çiftçi Kayıt Sistemi ve Doğrudan Gelir Desteği Projesi kapsamında 2005 yılında ilçemizde 253 çiftçi müracaat etmiş olup, ekili alan olarak yaklaşık Dokuz bin beş yüz (9500) dekar alan tespiti yapılmış olup, çiftçiye ödemesi yapılmıştır.

TARLA BİTKİLERİ
Tarla bitkileri olarak İlçemizde buğday, arpa, çavdar, mısır vb. ürünler yetiştirilmektedir.

Bu ürünlerden Buğday hububat olarak en çok ekilmektedir. Tohumluk olarak ayrılan kısmın haricindeki buğdayın tamamı Ekmeklik Buğday olarak tüketilmektedir.

Arpa: Hububat ekiminde Arpanın tohumu kırdırılmak suretiyle hayvanlara yem olarak verilmektedir. Ayrıca Buğday ve Arpa samanı da yemde dolgu maddesi olarak kullanılmaktadır.İlçemizde az da olsa Çavdar, Yulaf, Fiğ ekimi yapılmakta ve hayvan yemi olarak kullanılmaktadır.

Hububatta üretimi artırmak için çiftçilerimizin Sertifikalı Tohum ekmelerinin teşvik edilmesi gerekir. Ancak ilçemizde Sertifikalı Tohum Bayisi bulunmadığından çiftçi kendi elindeki tohumu ekmekte ve bu tohumunda verimi düşük olmaktadır.
İlçemizde; Patates, Fasulye, Mısır gibi Tarla ürünleri de yetiştirilmekte olup, bu ürünlerin genelde çiftçinin kendi ihtiyaçları kadar ekimi yapılmakta, az bir miktarı satışa sunulmaktadır.

HAYVANCILIK
İlçemizde çiftçilerimiz kendi ihtiyaçlarını karşılayacak kadar büyükbaş hayvan olarak Sığır; küçükbaş hayvanlardan Koyun ve Keçi; tek tırnaklılardan At ve kümes hayvanlarından ağırlıklı olarak Tavuk ve Hindi yetiştiriciliği mevcuttur. Hayvan sayıları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

CİNSİ	ADEDİ
Büyükbaş	372
Küçükbaş	5.982
Tek Tırnaklı	180
Kümes	2.255
Arı Kovanı	1.000-1.200

Tablodan da görüleceği üzere; küçükbaş hayvanların dışındaki hayvanların hayvancılıkta amatörden öteye geçmediği ve tükenme noktasına geldiği anlaşılmaktadır.

İlçemizde büyükbaş hayvancılık Konusunda geçmişte yapılan ıslah çalışmaları,teşvik kredileri kapsamında Kaymakamlığımız tarafından çiftçilerimize dağıtılan kültür ırkı sığırlardan istenilen verim alınamamıştır. Esas olarak bölgenin coğrafi yapısı, iklimsel özellikleri,çiftçilerimizin ürettikleri süt ve benzeri mamullerin satış Pazarının yeteri derecede olmaması hayvancılığın gelişimi önünde en büyük engeldir. İlçemiz büyükbaş hayvan varlığının % 10 ‘unu saf kültür ırkına yakın kültür hayvanları, % 50’si kültür melezi ve % 80’i ise yerli ırk ( Doğu Anadolu Kırmızısı ve Yerli Kara) teşkil etmektedir.

% 80 olan yerli ırkın ve % 50 olan melez ırkın kültür ırkı ile değiştirilmesi için köylerimize istedikleri zaman suni tohumlama hizmetleri ilçemiz teşkilatı personeli tarafından verilmektedir. Ayrıca hayvancılık yapan çiftçilerimizin ahırları projesiz ahırlar olup, bu ahırların büyük bir kısmı ahşap, plansız, ışıklandırılması ve havalandırılması yetersiz ve ahır içerisindeki mevcut hayvan sayısına göre çok küçük ahırlardır. Bu tür ahırlara sahip olanlara yeni ahır yapabilmesi veya düzenli hale getirebilmesi ve onarabilmesi için hayvan sahiplerine yardım yapılmalıdır.

ARICILIK
Meralarımızın arıcılık yapılması yönünde zengin flora yapısına sahip olmaması yetiştiricilerimizin komşu ilçelere (Özellikle Pervari İlçesine) , arı kovanları ile beraber konaklamalarına neden olmaktadır. ilçemizin çıkış noktalarının sayılı olması, sınır komşularının az ve uzak olması yani izole bölge olması. Ayrıca Kafkas arısı gen merkezi olmaması ilçemizi arıcılıkta olumsuz yönde etkilemektedir.

BALIKÇILIK
İlçemizde iki adet alabalık tesisisi mevcut olup İlçemiz tatlı su kaynakları bakımından oldukça zengindir. Bazı derelerimizde yabani alabalık mevcuttur. Çay, dere ve göllerimizde balık yetiştirmek mümkündür. Bu su kaynakları üzerinde balık üretme tesisleri kurularak özellikle alabalık üretimi teşvik edilebilir.

TARIMDA ETKİN KURULUŞLAR VE TEKNİK PERSONEL
İlçemizde tarımsal faaliyetler İlçe Tarım Müdürlüğünün öncülüğünde yürütülmektedir. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı ile ortak projeler yapılmaktadır.

İlçe Tarım Müdürlüğümüzde:1 adet Müdür vekili, 2 adet Veteriner Hekim, 1 adet Veteriner Sağlık Teknisyeni, 1 adet Ambar Memuru ,1 adet Ziraat Tarım Danışmanı mevcuttur.

ARAÇ DURUMU
İlçe müdürlüğümüz hizmetinde 1991 model Toyota marka (taksi) bulunmaktadır.Yukarıda sayılan tüm hizmetler bu araçla yürütülmektedir.

BİNA DURUMU
İlçe Tarım Müdürlüğümüzce kullanılmakta olan hizmet binası: 92 m2 prefabrik 1 adet bina ve 1 adet 68 m2 lojmandan ibarettir.Binanın bahçesi ihata duvarı ile çevrilidir.

Kültür Durumu

Bir toplumun manevi varlığını ve düşünce birliğini meydana getiren fikir ve sanat eserlerinin, ananelerinin bütünü olan kültür, ilçede yaşayan vatandaşlarımızda kendine özgü bir yapı arz etmektedir.

Tarih bölümünde açıklandığı gibi, bölgede egemen olmuş medeniyetlerin geleneği, örfü, güzel sanatları ile bu kültüre etki ettiğini ve özünü, din ve dünya ile ilgili görüşünü teşkil ettiğini görüyoruz.

Tillo’nun, eğitim ve kültür yönüyle zengin bir tarihi vardır. Türbe ve ziyaret yerlerinin çokluğu sebebiyle yöre halkının ve diğer yerlerden gelen ziyaretçilerin akınına uğramaktadır.

Yörede Yaşamış ve İlçede Kabri Bulunan Bazı Ünlü isimler Şunlardır :
1-Hamza-El-Kebir Hz.
2-İbrahim Mücahid Hz.
3-İsmail Fakirullah Hz.
4-İbrahim Hakkı Hz.
5-Sultan Memduh Hz.
6-Zemzem'U’l-Hassa (Sultan Memduh’un Eşi Olan Kadın Evliya)
7-Muhammed El-Hazin Hz.
8-Muhammed El-Tomani Hz.
9-Hasan El-Fatir (Hz. Ömer soyundan geldiği rivayet edilir.)
10-Mustafa El-Kürdi Hz.
11-Hoho Hz.
Ayrıca İsmail Fakirullah ve İbrahim Hakkı’ya ait eserlerle kullandıkları eşyaların sergilendiği özel bir müze bulunmaktadır.

Bu Camilerin İsimleri Şunlardır : Yukarıda adı geçen şahsiyetlere ve diğer bir çok tarihi şahsiyete ait tarihi yapılar bulunmaktadır.Bunlar arasında camiler de vardır.Halen Tillo’ da 5 tarihi camii olmak üzere 9 adet camii bulunmaktadır.

Şeyh Fakirullah Ulu Camii
Şeyh Mücahit Camii
Sultan Memduh Camii
Şuheda Camii
Hamd Camii (Meyme Esye)
Çarşı Cami (‘Ayn e’l-Bakar)
Şeyh Numan Camii
Şeyh Mücahid Küçük Çeşme Mescidi
Şeyh Mücahidi Camii
Şeyh Salih Camii

Aydınlar İlçesi, Çınarlısu Köyü’nün 3 – 4 km güneyinde stabilize yola gidilen, 1 km patika yolda gidilerek ulaşılan bu mevkide bulunan Paleson Çağından kalma olduğu tahmin edilen, mğaraya Şikefta Reşşo mağarası denmektedir. Mağara girişi 7 – 8 m yüksekliğinde, 7 m genişliğindedir. Kireç taşından oluşmuş doğal mağaradır. 25 m derinliktedir. Mağara içine doğru gidildikçe genişlik ve tavan yüksekliği azalmaktadır. Dipte yükseklik 60 cm, genişlimk 2,5 m uzunluğa kadar düşmektedir. Mağara yakın zamana kadar hayvan barınağı olarak kullanılmıştır.
Mağara tavanında tüm mağara boyunca kaya akmaları şeklinde yapılar görülmektedir. Yan dtuvarlarda ise kayaların tabakalanma yönü mağara dibine doğru meyilli olduğundan travertenimsi bir yapı görülmektedir. Mağara önünde 2 3 m genişliğinde, 25 cm uzunluğunda teras bulunmaktadır. Mağaranın sağında ve solunda küçük oyuklar mevcuttur. Terasın solunda dipte 2 x 2 m ebatlarında huni şeklinde doğal bir oyuk bulunmaktadır.

Mağaranın 500 mt kuzeyinde, Botan Ara Terfi İstasyonuna bakan batı yamaçlarında, 6 m yükseklik ve 4 m genişliliğe sahip, 30 m derinlikte olan bir mağaradır. Mağara içeriye doğru daralmakta, in dipte 1 m genişliğe düşmektedir. Mağara kireç taşından oluşmuş doğal bir mağaradır. Mağaradan daha çok bir geçide benzemektedir. Rehber Beşir Tutar eşliğinde gidilen bu mağarada birinci mağara gibi hayvan barınağı olarak kullanılmaktadır.

İlçemizin Güneydoğusunda Sultan Memduh Türbesi’nden 500 – 600 m uzaklıkta, 10 adet su sarnıcı bulunmaktadır. İçlerinde yağmur sularının biriktiği bu sarnıçların büyüklükleri değişmektedir. Genelde oyma mağara şeklinde olan, değişik sayıda basamakla içine inilen, üstünde pencere benzeri açıklıklar mevcuttur.

3 m yükseklikte, yaklaşık 45 m2’lik alan kapsayan bu sarnıca 8 basamakla inilmektedir. İlçede yaşamış büyük mutasavvıflardan Sultan Memduh Hazretlerine izafeten Memduh Kuyusu da denilmektedir. Mağara üstünde su toplama kanalları ve oyukları mevcuttur. Girişin sağında, üstte pencere gibi açıklık mevcuttur. Girişi 1 m genişliğindedir.

Bu yöredeki diğer mağaralar gibi oyma olan bu mağaranın girişi 1,75 m yükseklik olup genişliği de 1 metredir. 10 m2’lik alanı kaplayan bu mağaraya 9 basamakla inilmektedir. Tavan yüksekliği 4 m dir.

50 m2 lik bir alan kaplayan bu mağaraya 3 basamakla inilmektedir. Tavan yüksekliği 4 m’dir.

20 m2 lik alan kaplayan bu mağaraya 9 basakla inilmektedir. Tavan yüksekliği 3 m’dir. Geriye kalan sarnıçların girişleri kapalı olduğundan sadece genel bilgiler alındı.

İlçemizin 1,5 km güneyindeki vadide bulunan bağların alt taraflarındadır. Mağara 1,5 m genişliğinde, 1,40 m yüksekliğindedir. Alçak bir şekilde 5 m ilerledikten sonra sağa doğru saparak devam eden ve tahminen 15-20 m sürdüğü söylenen bir mağaradır. Sağdaki giriş düşen taşlar nedeniyle kapanmıştır.

İlçemiz 2 km güneyinde vadide bulunan mağaraya rehber Beşir Yıldız’la gidildi.
6 basamakla inilebilen yarı açık durumda olan bu mağaranın genişliği 5 m, derinliği 4 m dir. Tavan yüksekliği 2,5 m’dir. Havuzun içi su doludur. Önünde ikinci bir havuzcuk bulunmaktadır.

İbrahim Hakkı Hz.'nin sahip olduğu pozitif ilimleri en iyi gösteren eserlerden biri de, şu anda bulunduğumuz yer olan "KAL'AT-ÜL ÜSTAT" ile ilgili dünyaca ün yapmış "IŞIK HADİSESİ" dir.

İbrahim Hakkı Hazretleri'nin hocası için yaptırdığı ve kendisinin de içinde hocasının ayak ucuna defnedilmeyi vasiyet ettiği astronomi ve mimari bilim harikası türbenin yanısıra 8 köşeli ve 10 m yüksekliğinde bir kule yapar. Bu türbenin tam doğusuna, gördüğümüz duvarı harçsız taşlarla inşa eder.

Gece ve gündüzün eşit olduğu ve yeni yılın başlangıcı olan 21 Mart'ta güneş bu duvarın ardından doğmaktadır. Tepeden ve duvardan dolayı bütün Tillo gölgede kalırken, duvardaki açıklıktan giren güneş ışığı, türbenin kulesine, oradan da kırılarak türbenin penceresinden içeri girer ve hocası İsmail Fakirullah Hz.'nin başucunu bir kaç saniye aydınlatır.

Bununla ilgili olarak İbrahim Hakkı Hz.: "Yeni yılda doğan güneş ilk olarak hocamın baş ucunu aydınlatmazsa, ben o güneşi istemem" diyerek, hocasına olan saygısını göstermektedir.

Maalesef bu sistem türbenin restorasyonunda bozulmuş yerli ve yabancı birçok bilim adamının uğraşmasına rağmen düzeltilememiştir.