Önceleri Çukur adı verilen ve daha sonra Norşin adını alan,  büyüyerek Güroymak İlçesine dönüştüğü bilinmektedir. Bölgenin genel tarihinden anlaşılan, ilçenin bulunduğu toprakların Hititler, Urartular, Persler, Makedonya Krallığı, Selefke Krallığı, Nesati Devleti, Roma İmparatorluğu, Mervaniler, Dilmaçoğlu Beyliği, Sökmeniler Beyliği, Şerefhanlar, Osmanlılar ve Rusların ve tekrar Osmanlıların elinde kaldığıdır.Güroymak İlçesi 04.07.1987 gün ve 19507 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan19.06.1987 gün ve 3392 sayılı kanunla resmiyet ve ilk İlçe Kaymakamının 14.10.1988 tarihinde göreve başlamasıyla İlçe olmuştur. 

       Güroymak Kalender Baba Kümbeti: Bitlis – Muş yolu üzerindeki Güroymak  ilçesindeki Selçuklu mezarlığında bulunmaktadır. Aynı mezarlık içinde bulunan iki kümbetten kitabeli ve büyük olanıdır. Bütün Selçuklu kümbetlerinde olduğu gibi iki katlı olarak yapılmıştır. Eserin ikinci katında iki taraflı on bir basamak merdivenle çıkılmakta olup, yine bir basamak yüksekliğindeki eşiği müteakip bir kapı ile mekana girilmektedir.

      Güroymak’a  10 km. mesafedeki Aşağı Kolbaşı köyünün güney yönünde geniş bir alana yapılan kırmızı şehitlik mezarlığında 13.-14. yüzyıllara ait mezarlıkların çoğu iki şahideli ve sandukalıdır. Sivri kemerli nişler, kandil, hançer ve kılıç motiflerinin görüldüğü şahidelerde kitabeler kazıma yolu ile yapılmıştır. İlçe merkezinde bulunan Kümbet ve Selçuklu mezarlığından, daha önce ovada 11-12. yüzyılda bir yerleşim olduğu anlaşılmaktadır. Aşağıkolbaşı, Kuştaşı ve Budaklı Köylerinde Selçuklu mezarlarına rastlanılmaktadır. 
        
     Yöre, tarihi İpek Yolu üzerinde olup, değişik uygarlıklara ait izleri bünyesinde barındırmaktadır. Başta Güroymak, Kümbet mahallesinde bulunan Selçuklu dönemine ait Kalender baba Türbesi yanı sıra, Aşağıkolbaşı, Yukarıkolbaşı, Kaleli köyünde Selçuklu dönemine ait mezar taşları ve bunların yanında türbeler bulunmaktadır. Değirmen köyünde bulunan kilise gizli bölme mağaraların geçmiş tarih dönemlerinde hiristiyan mezhebine tabi kavimlerin yaşayışlarını ortaya koymaktadır. Birçok tarihi kalıntının ve geçmişe dair izlerin korunmaması nedeniyle yok olduğu ve halen var olanlarında yok olma aşamasına geldiği tespit edilmiştir. Kaleli köyündeki  Babir-i Kal türbesi ve ilçe merkezinde bulunan Şeyh Ahmed ve Şeyh Abdurrahman Dağı Türbeleri islam uygarlığı dönemine ait şahsiyetlere ev sahipliğini yaptığını ortaya koymaktadır.

            Güroymak, Doğu Anadolu Bölgesinde Yukarı Murat havzasının doğusuyla Van Gölü’nün batısında Muş Ovası’nın doğu ucunda, Doğu-Batı istikametinde uzanan iki dağ sırasının arasında ovada bulunan bir alan içinde yer almaktadır.
İlçenin doğusunda yer alan Nemrut Dağı-Krater Gölü ve etekleri özellikle batıya doğru uzanarak İlçenin kuzeyini çevirir. Güneyde Yer alan Kilhar Dağı ise Doğu Torosların uzantısı olup, İlçenin batısına doğru hafif bir eğimle ovaya uzanır.
           
          İlçe merkezinin güney doğusunda yer alan Nemrut Dağı ve krater gölü, aynı zamanda volkanik patlamalar sonucunda Van Gölünün de oluşmasına zemin hazırlamıştır.  İlçe merkezine, yaklaşık  bir saat mesafede bulunan krater gölünün yanında Oduncular (Buriyan) köyü göle çok yakın mesafede bulunmaktadır. Ayrıca yeşil göl diye adlandırılan bir de sıcak su gölü bulunmaktadır. Yer yer sıcak buhar (Gayzer) fışkıran krater bacaları da mevcuttur. Göl civarında çeşitli ağaçlardan oluşan küçük  koruluklar, Nemrut zirvesini daha güzel bir hale getirmektedir.

          Güroymak İklim yapısı genelde Bitlis İlinin Akdeniz kara iklimi geçiş özelliğine benzemekle beraber önemli değişiklikler gösterir. Kışları ve baharları özellikle yoğun sis nedeniyle güneşli gün sayısı azdır. İlçenin doğusundaki Rahva düzlüğü doğal bir rüzgar koridoru olduğu için büyük tipi ve fırtınalara sahne olur. Kışlar soğuk ve yoğun kar yağışlı baharlar ise yağmurlu geçer. Yazlar kısa ve ılık bir özellik gösterir. İlçenin yüksek yerlerinde yetişen meşe ve kavak ağaçları tahrip edilip kesildiğinden dağlık arazisi çıplak, seyrek çalılarla kaplı otlaklıklar niteliğindedir. Ovadaki eski ormanlar tahrip olmuş yerinde sellerle kaplı bozkır mahiyetinde bir arazi yapısı ortaya çıkmıştır.  İlçenin deniz seviyesinden yüksekliği 1320 metre, köyler ile birlikte yüz ölçümü 650 km2 dir.

İlçemize ulaşım gayet uygun durumda olup, Muş havaalanına 50 km, Van havaalanına ise 200 km uzaklıktadır. Son dönem çalışmaları sonrasında Elektriği olmayan köy ve mezra kalmamıştır. 1991 yılında başlayan şehir şebekesi ek ilaveleri çalışmaları bitirilmiş,ilçe elektrik açısından son derece rahata kavuşmuştur.

İlçe merkezinde belediye içmesuyu şebekesi ve kaynakları geliştirilmiş, sayaç uygulaması yüksek bir seviyeye çıkartılmıştır. İçmesuyu sıkıntısı yaşanmadığı, ilçemizde yeterli derecede su kaynaklarının olmasının bir göstergesidir.

İlçe merkezinde kanalizasyon kısmi olarak yapımına başlanmış ve ilçenin büyük bir bölümü kanalizasyon alt yapısından faydalandığı söz konusudur. Köylerde yeterli miktarda içme su bulunduğundan, içme su sıkıntısı yaşanmamaktadır. İçme suyu açısından ilçenin zengin su kaynaklarına sahip olduğu bilinmektedir. Yine büyük köyler arasında olan Oduncular, Aşağıkolbaşı, Çıtak ve Sütderesinde içme suları yetersiz olup,sıkıntılar çekilmektedir.

İlçe merkezinden geçen Devlet karayolu 300-31 kesimi Muş-Rahva kavşağı bağlantısından sağlanmakta iyi vasıflı asvalt olup,sürekli ulaşıma açıktır. Kışın özellikle rahva kesiminde zaman zaman tipi nedeniyle ulaşım aksamaktadır. Ayrıca demiryolu hattı ilçemiz Kuzey batısında doğuya doğru (Tatvan) uzanmakta,Gölbaşı Kasabası Sıcaksu mahallesinde bir (1) istasyon ve Rahvada yedi (7) adet kar tüneli bulunmaktadır.

Köy yolları genellikle ham yol niteliğinde olup, Tahtalı, Yazıkonak, Oduncular, Taşüstü, Budaklı, Gölbaşı ve Günkırı beldeleri ile Aşağıkolbaşı, Değirmenköy ve Üzümveren köy yolları asvaltlıdır.

Sanat yapısı eksiklikleri her yıl bertaraf edilmeye çalışılmaktadır. Yollarda en büyük sorun iklim şartlarından dolayı kapanmalar olmaktadır. PTT hizmetleri olarak, ilçe merkezi yeterli ve otomatik telefon şebekesine sahip olup,.bütün köylere  telefon bağlanmıştır. Ayrıca Gölbaşı ve Günkırı beldelerimizde otomatik santraller mevcuttur. İlçe, radyo ve televizyon yayınlarını rahatlıkla izleyebilmekte ve dinleyebilmektedir.

İlçemiz tarım ve hayvancılık için zengin bir potansiyele sahiptir. Halkın % 85'i geçimini bu alandan sağlamaktadır. Yaklaşık olarak 9.746 büyükbaş hayvan bulunmakta ve bunun 1.200 baş, saf kültür, 1.850 baş, kültür melezi, 5.396 baş ise yerli hayvandır. Küçükbaş hayvan varlık 81.630 adet olup bunun 63.730 adedi koyun ( yerli ve dir) ve 17.900 baş kıl keçisi olup, 4.550 baş manda, 1.840 adet arı kovanı, 14.670 kanatlı ve 532 baş tek tırnaklı hayvan olduğu tahmin edilmektedir.

İlçemizde Tarımsal araziyi sulayacak büyük su potansiyelleri bulunmaktadır. Çok kaynak suyundan müteşekkildir. Yaklaşık olarak 25'e yakın debisi yüksek kaynak suyu, 4–5 dere, birde Nemrut Krater Gölü yer almaktadır. Ayrıca taban suyunun yüksek oluğu sondaj usulü ile su çıkarmaya elverişlilik arz etmektedir. Bu su kaynaklarımızdan daha bol istifade edebilmek için dereler üzerinde göletler yapmak, suların olmadığı yerlerde sondaj usulü ile su çıkarmak gerekir. Ayrıca Nemrut Krater Gölünün suyundan herhangi bir şekilde ( tünel, yarma, motopomp sistemi ile) istifade edilebilir. Şayet tahliye yoluyla Nemrut suyundan istifade edilirse 180.000 dekarlık araziyi sulama imkânı sağlanmış olur. Şu anda tarımsal arazinin %40'ı sulanıyor.

İlçemiz sınırları içerisinde bulunan su kaynaklarımız tatlı su özelliğini taşıdığından ve yapılan tahliller sonucunda balık yetiştiriciliği açısından oldukça elverişli sulardır. İlçemizde sosyal ve ekonomik hayatta tarımın önemli bir yeri vardır. Halkın geçim kaynağı büyük ölçüde tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Tarım potansiyelinin büyük bir kısmını hububat, yem bitkileri, tütün, kısmen şekerpancarı ile sebze oluşturmaktadır. İlçemizde bitkisel üretim durumu sırasıyla tarla ürünleri, sebze ve meyve olmak üzere 3 grupta toplanır. Tarla ürünleri içerisinde hububat üretimi başta gelmektedir. Geniş tarım alanlarında genelde kuru şartlarda yapılan tarla ziraatı tarım içerisinde birinci sırayı buğday, ikinci sırayı yem bitkileri alırken sulanabilen alanlarda tütün, şekerpancarı ve sebze yetiştiriciliği yapılmaktadır.

Bunların dışında küçük çapta sebze ve meyve üretimi yapılmakta ilçemizde sebzecilikle uğraşan çiftçilerimizin sebze üretimi genelde aile ihtiyacına yönelik olmasına rağmen bazı köylerimizde mahalli pazara yönelik olarak yapılmaktadır. İlçemizin iklim koşulları bazı yıllar üretimi sınırlayacak olmasına rağmen meyve sahaları daha ziyade donlardan fazla etkilenmeyen daşlık kesimlerde yapılmaktadır. Meyve olarak ceviz başta gelmek üzere çok az miktarlarda elma, armut ve erik üretimi yapılmaktadır. Özellikle ceviz üretimi diğer meyvelere oranla daha fazla yapılmaktadır.

İLÇEMİZDE ARAZİ DAĞILIMI

İlçemizin yüz ölçümü 650 KM2'dir. Yaklaşık olarak ilçemizde 200.000 dekar tarım, 157.900 dekar çayır – mera, 260.000 dekar orman ve çalılık, 32.050 dekar tarıma elverişsiz arazi olmak üzere toplam 650.000 dekar olduğu tahmin edilmektedir. Bunun 90.000 dekarı hububat, 71.000 dekarı yem bitkileri, 14.000 dekarı tütün, 15.600 dekarı sebze ve 9.000 dekarı şeker pancarı oluşturmaktadır. Yaklaşık 400 dekarlık alanda meyvecilik yapılmaktadır. Arazi ve ürün ekilişlerinde her yıl ufak değişiklikler olabilmektedir.

BİTLİS ilimize bağlı bir ilçedir.

- ARPACIK
- AŞAĞIKOLBAŞI
- BUDAKLI
- ÇALLI
- ÇAYARASI
- CEVİZYATAĞI
- ÇITAK
- DEĞİRMENKÖY
- GEDİKPINAR
- GÜZELLİ
- KALELİ
- KAVUNLU
- KEKLİKTEPE
- KUŞTAŞI
- ODUNCULAR
- SAKLI
- SÜTDERESİ
- TAHTALI
- TAŞÜSTÜ
- YAMAÇKÖY
- YAZIKONAK
- YUKARIKOLBAŞI
- ÜZÜMVEREN
- ÖZKAVAK
- YEMİŞVEREN