Çermik Sancağı, idaresi özel bir şekle bağlanan 8 sancaktan bir tanesidir. 1518 de tutulan ilk Osmanlı Tahrir Defterlerinde Diyarbakır Eyaletinin 12 Sancağı kayıtlıdır. Bunlar; Amid, Mardin, Sincar, Çemizgezek, Urfa, Birecik, Siverek, Çermik, Ergani, Harput, Arapkir ve Kiği (Batı Bingöl) 1540 tarihli tahrir defterinde Diyarbakır Eyaletinde 15 Sancak ve 11 Ocaklık kayıtlıdır. Çermik bu 15 sancaktan biridir. Tanzimat’la (1939) Dirlik idaresi kaldırılıp 1868 yerine vilayetler kuruldu. 1871 tarihli Diyarbakır Salnamesi’ne (yıllık) göre Diyarbakır’ın idari teşkilatı şöyledir Amid Sancağı’na bağlı ilçeler; Siverek, Lice, Silvan, Resulyn, Ergani Madeni ilçeleridir. Çermik, Ergani Madeni ilçesine bağlı bir bucak merkezi olmuştur. 1883 tarihli Diyarbakır Salnamesi’nde Diyarbakır’ın idari teşkilatında önemli değişmeler olmuştur. Elazığ il olduğundan Diyarbakır’dan ayrılmıştır. Ergani Madeni, sancak olmuş. Çermik’te ilçe teşkilatı kurulmuş ve Ergani Sancağı’na bağlanmıştır. Bu durum 20 Nisan 1924 yılına kadar devam etmiştir. 20 Nisan 1924 yılında çıkarılan Mülga Teşkilat-ı Esasi’ye Kanunu’nun (Anayasa) 89’ncu maddesi gereği sancaklar kaldırılmış ve idari teşkilatlanma vilayet, kaza, nahiye, kasaba ve köy şeklinde tespit edilmiştir. Bu değişiklikle Çermik, Diyarbakır’ın ilçesi durumuna gelmiştir.

Diyarbakır iline bağlı olan Çermik ilçesi 390-27’ doğu boylamı, 380-07’ kuzey enlemleri arasında bulunmaktadır. Denizden yüksekliği 700 m’dir. 1032 Km2’lik yüzölçümü sahip olan Çermik İlçesini Kuzey-Batı ve Kuzeyden Çüngüş; Doğudan Ergani; Güneyden Siverek (Şanlıurfa) ve Batıdan Gerger (Adıyaman) ilçeleri çevrelemektedir. Çermik İlçe merkezi, Diyarbakır’ın kuzeybatısında, Sinek Çayı kıyısında uzanan Kale ve Heykel dağları ile çevrili olup Diyarbakır’a uzaklığı 90 Km’dir. Çermik ilçesini kuzeyden Güneydoğu Torosların devamı olan dağlar çevreler. İlçenin batısında Aşukar, kuzeybatısında Gelincik, kuzeyinde Büyük Heykel, güneyinde ise Petekkaya sırtları yer alır. Sinan Dağı ilçenin kuzeybatı tarafındaki Gelincik Dağı’nın orta kısmında yer alır. Dağların yüksekliği kuzeyden güneye doğru azalma gösterir. İlçenin önemli akarsuları; Sinek Çayı, Midye Çayı, Gözsuyu, Beylik Madrap Suyu ve Sinan Suyu’dur. İlçe yer altı suları bakımından zengindir. Pek çok yerde küçük kaynaklara rastlanır. Mineral yönünden zengin Çermik Kaplıcası önemli turizm merkezidir.

DAĞLAR
Gelincik Dağı : İlçenin kuzeybatısında bulunmakta olup, ilçeye yaklaşık olarak 4 km uzaklıktadır. Güneydoğu Torosların bir kolu olan dağın devamlılığı 10 km’yi geçmektedir. Bu dağa gelincik ismini vermeleri, uzaktan insan dizisini andırmasından olup, bu dağ hakkında halk arasında birde efsane anlatılmaktadır.(Efsaneler bölümünde)
Aşukar Dağı : İlçenin batısında bulunmaktadır. Sinek Çayı bu dağın alt tarafından geçmektedir. İlçeye 500 m mesafededir. Halk arasında bu dağın ses kısıklığına iyi geldiğine inanılır.(bkz. Batıl inanışlar bölümünde)
Sinan Dağı : Gelincik Dağının arka kısmında bulunmaktadır. Sinan Suyu adını bu dağdan almaktadır.
Petekkaya Dağı : İlçenin güney kısmında bulunmaktadır. İlçeye uzaklığı yaklaşık olarak 2 km uzaklıktadır. Bu dağda birçok mermer ocağı işletmesi bulunmaktadır.
Eykel Dağı : İlçenin kuzey kısmında bulunmaktadır. İlçenin üzerinde bir heykel gibi durduğundan bu ismi almıştır.

AKARSULAR VE GÖLETLER:
a. Göz Suyu : İlçenin güneydoğu tarafındaki “Göz” adı verilen kaynaktan çıkmaktadır. Evsel bahçeleri sulamasında kullanılan Göz Suyu, Sinek Çayı’na dökülür.
b. Sinek Çayı : İlçenin kuzeybatısında bulunan Gelincik Dağı eteğindeki Sinek köyünden adını almıştır. Çayın kaynağı bu köyün sınırları içerisinden doğar. Çermik Kalesinin bulunduğu tepenin batı eteklerinden geçerek, Cavsak suyunu alır. Karakaya Köyü altında Kızılçubuk Çayı ile birleşerek, Konaklı Köyü önünde Fırat nehrine karışır.
c. Beylik Madrap Suyu : Malönü denilen yerden doğar. Suları daha çok çeltik sulamasında kullanılır.
d. Medya Çayı : Bu çayın suları Yeniköy, Elmadere ve Sumaklı Köylerinin yakınlarından geçer. .Bu köylerin topraklarının sulamasında kullanılır.
e. Sinan Suyu : İlçenin kuzeyindeki dağlardan doğar. Yaklaşık 15.000 dönüm alanı sular.
Halilan Göleti: Çermik bölgesinde doğal göl bulunmamaktadır. 1984 yılında Halilan Göleti işletmeye açılmıştır. Çermik’in Yiğitler Köyü önünden geçen Çoruh Deresi üzerindedir. Göletin tam dolu olması halinde 7000 dekar alanı sulayabilmektedir. 9000 metre uzunluğunda sulama kanalı bulunmaktadır

İLÇE EKONOMİSİ

İlçemizin ekonomisi, büyük ölçüde termal turizme, tarım-hayvancılığa  ve mermerciliğe dayalıdır. 
İlçedeki termal kaplıcalar, yılda 200 ile 250 bin ziyaretçiyi ağırlamaktadır. Özellikle, haziran-eylül döneminde önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Bu da ilçe halkı için önemli bir gelir kaynağıdır.
 Çermik’teki köy çiftçi aile sayısı 4500, ilçe merkezi çiftçi sayısı 800, toplam çiftçi aile sayısı 5300’dür. Çiftçi kayıt sistemi ile resmi olarak kayıt altına alınan çiftçi aile sayısı 3384’dür. İlçemizin ekilebilir tarım alanı 362.160 dekardır. İlçenin toplam alanının 145.720 dekarını çayır-mera, 213.340 dekarını orman, 310.475 dekarını tarıma elverişsiz alan oluşturmaktadır.
 Çermik’e bağlı 1 belde, 76 köy ve bu köylere bağlı 38 mezra bulunmaktadır. Köy hane sayısı 4545 olup, nüfusun % 88’i tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktadır. İlçemizde özellikle pamuk, buğday, arpa, darı, mercimek, nohut ve yem bitkileri yetiştirilmektedir. Bazı köylerde ise pirinç, Antep fıstığı, üzüm yetiştiriciliği ve seracılık giderek yaygınlaşmaktadır.
 Hayvancılıkta ise genellikle küçükbaş hayvancılık yaygındır. Ancak büyükbaş hayvancılık ve arıcılık da önemli bir potansiyel oluşturmaktadır.
 Çermik’in önemli gelir kaynaklarından biri de mermerciliktir.1990  yılından sonra bölgedeki mermer yataklarının işlenmesiyle hem yeni iş sahası açılmış hem de ilçeye ekonomik canlılık gelmiştir. 
 İlçemizin genelinde  900 civarındaki Geçici Köy Koruyucusu (GKK) bulunmaktadır. Bu vatandaşlarımıza ödenen maaşlarla hem ailesine, hem de Çermik ekonomisine katkı sağlamaktadır.
 Yurt dışında yaklaşık 7.000 Çermikli hemşerilerimiz bulunmaktadır. Hemşerilerimiz daha çok Almanya, Hollanda, Belçika Avusturya ve Fransa gibi Avrupa ülkelerinde çalışmaktadırlar.  Bu vatandaşlarımız gerek Çermik’teki yakınlarına gönderdikleri döviz ile gerekse yıllık izinlerinin çoğunluğunu Çermik’te geçirdikleri zaman ilçe ekonomisine büyük katkı sağlamaktadırlar.
 İLÇENİN ARAZİ  DAĞILIMI

İLÇENİN YÜZÖLÇÜMÜ    

1.032.000 Da
KAVAKLIK-SÖĞÜTLÜK    

305 Da
KORULUK-ORMAN    

213.340 Da
ÇAYIR-MERA (***)    

145.720 Da
TARIMA ELVERİŞSİZ ARAZI    

310.475 Da
EKİLEBİLİR ARAZİ    

362.160 Da
EKİLİ ARAZİ    

347.160 Da

 (***) Tabloda miktarı verilen mera alanlarından; Kadastro görmüş köylere ait yaklaşık 41.185 dekarlık alan kayıt altına alınmıştır.

TARIM
Tarım, ilçenin önemli gelir kaynaklarındandır. Son yıllarda GAP kapsamında yaptırılan göletler sayesinde sulu tarıma geçilmiş, ürün çeşitliliği ve verimlilik artmıştır. İlçemizde ekilebilir arazi miktarı 362.160 dekardır. Bu arazilerin 51.800 dekarı sulu, 310.360 dekarı susuz arazilerdir.
İlçemizde toplam çiftçi aile sayısı 5300’dür. Çiftçi ailelerinin çoğunluğu 1-50 dekar arası arazi miktarına sahiptir. Bu araziler, küçük aile işletmesi şeklinde değerlendirilmektedir.
İlçemizde özellikle pamuk, buğday, arpa, mercimek, mısır, nohut, ayçiçeği ve yem bitkileri yetiştirilmektedir. Ayrıca meyvecilik ve sebzecilik de önemli gelir kaynaklarındandır. Meyvecilikte; Antep fıstığı ve üzüm yetiştiriciliği önemli bir konumda bulunmaktadır. Bölgede bol miktarda bulunan menengiç ağaçlarına yapılan Antep fıstığı aşılamasıyla fıstıkçılık gelişme göstermektedir.Bağcılık da önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. İsmail Çayırı mevkiinde yetiştirilen pirinç bölgenin en kaliteli ürünlerinden biridir. Beybağı bölgesi ile Karakolan Köyü ve Bahçe Köyünde  yapılan seracılık oldukça gelişmiş durumdadır. Seracılığın daha da geliştirilmesine çalışılmaktadır.



 İLÇENİN SERA VARLIĞI 

SERA ADEDİ     SERA CİNSİ     SERA İSKELETİ     YETİŞTİRİLEN ÜRÜN     ALAN (m2/Adet)
95     ÖRTÜ ALTI TÜNEL     metaL     SEBZE     90

 HAYVANCILIK

İlçenin  doğu ve güneydoğusundaki arazilerin elverişli olması nedeniyle küçükbaş hayvancılık yaygındır. Diğer bölgelerimizde ise büyükbaş hayvancılık çoğunluktadır. Yörede genellikle koyun ve kıl keçisi yetiştiriciliği yapılmaktadır. Devletin verdiği teşviklerle hayvancılık iyi bir gelişme göstermiş, süt inekçiliği de yaygınlaşmıştır. Bölgemizde yaz mevsiminin oldukça sıcak geçmesi nedeniyle hayvancılıkla uğraşan ailelerin çoğu; Erzurum, Bingöl, Tunceli, Elazığ yaylalarına gitmektedirler.
 İlçemiz ve köylerinde Tarım Müdürlüğü tarafından 1991-2003 yılları arasında toplam 285 baş ineğe suni tohumlama çalışması yapılmıştır. Ayrıca Yayıklı Köyü Boğa istasyonunda  3122 baş inek tabii olarak tohumlanmıştır. Suni ve tabii tohumlama çalışmaları ile gebe bırakılarak et ve süt verimi yüksek hayvanlar elde edilmeye çalışılmaktadır. Büyükbaş hayvanlar; kültür ırkı, melez ve yerli ırk türlerinden oluşmaktadır.
 İlçe merkezi ve birçok köyümüzde 10-100 başlık işletmeler halinde faaliyetini sürdüren yaklaşık 50 besi ahırı mevcuttur. 1500 baş civarında büyükbaş hayvan bu ahırlarda beside bulunmaktadır. Besicilerimiz  daha çok kurban bayramlarında değerlendirmek üzere hayvan yetiştirseler de zaman zaman İstanbul, Ankara ve Adana gibi büyük illerin mezbahalarında da hayvanlarını pazarlamaktadırlar. Tarım Bakanlığımızca son yıllarda uygulanan hayvancılık desteklemelerinde  özellikle yem bitkileri ve suni tohumlama teşvikleri besiciliğin gelişmesinde önemli etken olmuştur. İlçemizde yöremize özgü koyun, keçi ve inek sütlerinin karışımı veya ayrı ayrı sütten Çermik Tuluk Peyniri yapılmaktadır.Tuluk peyniri daha çok çevre il ve ilçelere gönderilmektedir.

ARICILIK
İlçemizin bitki örtüsü arıcılığa elverişlidir. Ancak iklimin uygun olmaması sebebiyle fazla gelişme göstermemiştir. Daha çok küçük aile işletmeciliği ve özel girişim şeklinde yapılmaktadır. Yaz aylarında serin bölgelere gidilmektedir. İlçede 2600 fenni, 320 yerli kovan olmak üzere toplam 2920 kovan bulunmaktadır. İlçede üretilen bal iç piyasada tüketilmektedir.
 ORMANCILIK
İlçedeki toplam  orman alanı 31.997  hektardır. Genellikle meşe ve koruluk olup palamut ve mazı ağaçları da çoğunluktadır.
Son yıllarda ağaçlandırma çalışmaları yapılarak ormanlık alan sahası artırılmaktadır.  
MERMERCİLİK
Çermik çevresindeki mermer yatakları 1990 tarihinde keşfedilmiş ve o tarihte yalnızca bir mermer ocağı açılarak bu işe girişilmiştir. Büyük bir rezervi ve önemli bir potansiyeli bulunan  Çermik mermerinin işletilmesine kısa sürede birçok yeni ocak açtırılarak devam edilmiş bugün bu sayı 11’e ulaşmıştır. Çermik’in Toplu Köyü yakınında 6, Petekkaya Köyü civarında da 3, Artuk köyü yakınında 1, Kalaç köyünde 1 ocakta çalışmalar yapılmaktadır.
 Toplam 173.000 metrekarelik alanı kapsayan ilçe mermerinin 113.000 metrekarelik alanında faaliyetler sürdürülmektedir. 9 ocaktan yaklaşık günde bin ton ham mermer çıkarılarak yurt içi ve yurt dışına gönderilmekte olup, ancak bunun çok az bir kısmı ilçedeki tek mermer atölyesinde işlenmektedir

   İDARİ TARİHÇE    

     
Çermik Sancağı, idaresi özel bir şekle bağlanan 8 sancaktan bir tanesidir.
1518 de tutulan ilk Osmanlı Tahrir Defterlerinde Diyarbakır Eyaletinin 12 Sancağı kayıtlıdır. Bunlar; Amid, Mardin, Sincar, Çemizgezek, Urfa, Birecik, Siverek, Çermik, Ergani, Harput, Arapkir ve Kiği (Batı Bingöl)
1540 tarihli tahrir defterinde Diyarbakır Eyaletinde 15 Sancak ve 11 Ocaklık kayıtlıdır. Çermik bu 15 sancaktan biridir.
Tanzimat’la (1939) Dirlik idaresi kaldırılıp 1868 yerine vilayetler kuruldu. 1871 tarihli Diyarbakır Salnamesi’ne (yıllık) göre Diyarbakır’ın idari teşkilatı şöyledir
Amid Sancağı’na bağlı ilçeler; Siverek, Lice, Silvan, Resulyn, Ergani Madeni ilçeleridir. Çermik, Ergani Madeni ilçesine bağlı bir bucak merkezi olmuştur.
1883 tarihli Diyarbakır Salnamesi’nde Diyarbakır’ın idari teşkilatında önemli değişmeler olmuştur. Elazığ il olduğundan Diyarbakır’dan ayrılmıştır. Ergani Madeni, sancak olmuş. Çermik’te ilçe teşkilatı kurulmuş ve Ergani Sancağı’na bağlanmıştır. Bu durum 20 Nisan 1924 yılına kadar devam etmiştir.
20 Nisan 1924 yılında çıkarılan Mülga Teşkilat-ı Esasi’ye Kanunu’nun (Anayasa) 89’ncu maddesi gereği sancaklar kaldırılmış ve idari teşkilatlanma vilayet, kaza, nahiye, kasaba ve köy şeklinde tespit edilmiştir. Bu değişiklikle Çermik, Diyarbakır’ın ilçesi durumuna gelmiştir.

DİYARBAKIR ilimize bağlı bir ilçedir.

Nüfus: 45570 kişi
Yüzölçümü: 1032 km²

- KONAKLI
- AĞAÇHAN
- AKÇÖRTEN
- AKKOYUNLU
- AKPINAR
- ALABUĞDAY
- ALAKOÇ
- ARABÜK
- ARMAĞANTAŞI
- ARMUTLU
- ARTUK
- ASMALIK
- AŞAĞIŞEYHLER
- AYNALI
- BADEMLİK
- BAHÇEKÖY
- BALIKSIRTI
- BAYAT
- BAYIRBAĞI
- BAYKAL
- BAYRAK
- BAŞARI-BUCAK MERKEZİ
- BULUNDU
- BİNTAŞ
- BİRCEMAL
- CEYLAN
- ÇALITEPE
- ÇUKURELMA
- DEĞİRMENLİ
- DİKYOL
- DİLEKPINAR
- ELİFUŞAĞI
- ESKİBAĞ
- GENCELİ
- GÖKTEPE
- GÖZEREK
- GÜRÜZ
- GÜZEL
- İKİÇELTİK
- İNCİLİ
- KALAÇ
- KALECİK
- KARACAVİRAN
- KARAKAYA
- KARAKOLAN
- KARAMUSA
- KARATAŞ
- KARTALTAŞI
- KAYAGEDİĞİ
- KEKLİKKÖY
- KIRMATEPE
- KONUKSEVER
- KORUDAĞ
- KÖKSALKÖY
- KUYUKÖY
- PAMUKLU
- PETEKKAYA
- SALTEPE
- SİNEKKÖY
- ŞEYHandEDE
- TOPLU
- YAYIKLI
- YAYLACIK
- YİĞİTLER
- YOĞUN
- KÖMÜRCÜLER
- KUŞLUKÇAYIRI
- MALKÖY
- ÖRENKUYU
- PINARLI
- RECEP
- SARIBALTA
- SARICA
- YABANARDI
- AŞAĞITAŞMALI
- GÜNAŞAN