ŞENKAYA'NIN TARİHİ
Yapılan çalışmalar ve araştırmalar Şenkaya ve çevresinin çok eski tarihlerden itibaren iskan olunduğu, farklı devlet ve uygarlığın hakimiyet sahası içerisinde yer aldığı ya da bunlara ait çeşitli hareketliliklerden etkilendiğini ortaya koymaktadır. Bölgemizde bulunan çeşitli tarihi eserler ve ele geçirilen arkeolojik bulgular bu etkileri göstermesi bakımından önem taşımaktadır.
Ne var ki, bölge ile ilgili gerçekçi bir araştırmanın yapılmamış olması, burada bulunan çok önemli tarihi eserlerin kaderine terkedilmiş olması, hatta bir çok yerde hakkında doğru dürüst bir bilginin yer almaması bizler için utanç verici bir tablo olduğu kadar, bölgeye yönelik ilgisizliğinde bir belgesi niteliğindedir.
İlk dönemlerde Urartular’ın etki sahası içerisinde kalan ilçemiz daha sonraları Sakalar’ın bir kolu olan Taolar’ın yurdu olmuş, V. Yy da Kartli istilası ile Gürcistan sülalelerinin eline geçmiştir. Daha sonraki dönemlerde sırasıyla Kimmerler, Medler, Selefküsler, Arsaklı hakimiyeti altında kalacak ve Dayk Eyaleti sınırları içerisinde yer alacaktır. Roma, Sasani, Gürcü-Bizans çatışmalarında ise sık sık el değiştiren yerleşim alanlarında biri olacaktır ki zaman zaman elde edilen arkeolojik bulgular bu bilgileri doğrular niteliktedir.
Şenkaya ve çevresi Hz Osman döneminde Habib Bin Mesleme komutasında ki İslam ordularının Erzurum’a ulaşmasıyla İslam devleti ile tanışır. 1015 li yıllardan sonra 1071 e kadar doğudan gelen Türk akınlarına sahne olan Doğu Anadolu ve Erzurum gibi ilçemiz ve çevresi de bu hareketlilikten etkilenecektir. Selçuklu hakimiyetine girecek olan Şenkaya zamanla Saltuklular, Erzurum Selçukluları, kısa bir süre İlhanlılar, Timur, Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletleri, Şah İsmail ve Kıpçaklı Atabekler idaresi altında kalmıştır.
Şenkaya’nın Osmanlı hakimiyetine geçişi, günümüzde hemen her kaynakta yazıldığı ve birbirinin tekrarı bir yanlış şeklinde devam eden bilgilerde yer aldığı gibi Yavuz Sultan Selim döneminde değil, 1536-37 yıllarında Kanuni Sultan Süleyman döneminde olacaktır. Bu tarihten sonra Bardız merkez olmak üzere bir sancak ihtiva edilecek ve Erzurum Beylerbeyliği’ne bağlanacaktır.
Osmanlı Devleti döneminde tarihi süreçte farklı sancak ve eyaletler içerisinde yer alacak hatta bir ara İran ile yapılan bir sınır tahsisinde önemli bir kısmı İran hududunda kalacak olan Şenkaya, halk arsında 93 Harbi olarak da bilinen 1877-78 Osmanlı Rus Harbi sonrasında Evliye-i Selase içerisine alınarak savaş tazminatı olarak Ruslar’a bırakılacaktır. Her biri birbirinden zor geçen ve Rusların Oblast dedikleri idare içerisinde yaşanan esaret dolu kırk yıl boyunca çok sayıda insan bölgeden Anadolu içlerine göç edecektir.
1800 lü yılların sonuna doğru sömürgeci batı tezgahında hazırlanan ve servise sunulan azınlık hareketleri ve isyanları Osmanlı İmparatorluğu’nda etkisini gösterecek ve bu hareketliliklerden Şenkaya ve çevresi de nasibini alacaktır. Osmanlı Devleti’nin kaçınılmaz bir son olarak girdiği I. Dünya Savaşı içerisinde açılan Kafkas Cephesi ve Sarıkamış Harekatı esnasında Şenkaya ve köyleri, askeri harekat ve savaş alanı olacak, tarihin ender gördüğü bir drama bizzat şahitlik edecek, bu savaşta kaybettiğimiz binlerce vatan evladının da ebedi istirahatgahı olacaktır. Yaşanan Sarıkamış felaketi ve ardından gelen Rus işgali ve ilerleyişinden sonra Şenkaya ve köyleri batı devletleri ve Rusya’nın ayaklandırdığı ermeni çetelerinin gerçekleştirdiği katliamlara sahne olacaktır. Genç-yaşlı, kadın -erkek, çoluk- çocuk çok sayıda vatandaşını şehit verecektir. Nüsünk, Göreşken, Zakim, Çermik, Bardız,Nazırvans, Ersinek,Penek,Gosor, Zadgerek,Mışıh, Eznos, Pertuvan,iğdeli, Zuvart, Barik, Eğitkom, Vağaver, Vartanut,Kürkçü,Posik, Kerkilik, Hekesor,Baklaya…vs diğer köylerimizde çok sayıda insan ya Ermeniler tarafında katledilecek ya da Ruslar tarafından sürgüne gönderilecektir. Bu şekilde sadece Bardız’dan 193 kişi Sibirya içlerine sürgüne gönderilecektir. Yaşananlar ile ilgili Başbakanlık Osmanlı Arşiv kayıtları elimizde olup bu bilgileri daha tafsilatlı bir şekilde doğrular niteliktedir.
Bölgede yaşananlar, yöre halkının bağımsızlık yolunda teşkilatlanmalara sevk edecektir. 1917 yılının sonuna doğru Bakü İslam Cemiyeti Hayriyesi’nin bir şubesi olarak Oltu İslam Komitesi kurulacaktır. Kurucuları içerisinde Başta Hüseyin KÖYCÜ olmak üzere Molla Bilal’inde bulunduğu cemiyet bölgede önemli çalışmalar yürütecektir. Hüseyin Köycü ve Molla Bilal’in liderliğini yürüttükleri ve içerisinde bir kısmının ismini bildiğimiz Şenkaya,Bardız, Zakim, Ersinek…vs diğer bir çok köyden ileri gelenlerin oluşturduğu milis kuvvetleri ile bölge halkının ermeni katliamlarına karşı korunması adına olağanüstü gayret gösterilmiş katliam ve faciaların daha büyük olması engellenmiştir.
Ruslar’ın imzaladıkları antlaşma gereği çekilmeye başlamasıyla oluşan boşluktan istifade eden Ermenilerin oluşturdukları teşkilatlar ile Müslüman Türk halkına karşı başlattıkları kıyım ve terör artık dayanılmaz hale gelmeye başlamıştı.
Kaynak: Mustafa ÖREN (Tarih Öğretmeni)
| COĞRAFİ VE İKLİMİ |
| |
|
Doğu Anadolu Bölgesinin Kuzeydoğusunda. Erzurum İl’inin kuzeydoğusunda, 185 Km uzaklıkta. 42-43 derece doğu boylamı, 40-41 derece kuzey boylamları arasında yer alır. Allahuekber dağlarının batı eteklerinde kurulmuştur.
İlçe merkezinin rakımı 1850 m dir. İlçe merkezinin toplam yüzölçümü 46.3 Km2 dir. İlçemizin Komşuları Dogusunda Selim, Batısında Oltu, Güneyinde Sarıkamış Güneybatısında Narman, Kuzeyinde Olur, Kuzey doğusunda Göle İlçeleri ile çevrilidir. Erzurum platosunun yüksek rakımlı, engebeli ve kırık arazi karakterine sahip Şenkaya İlçesinin yüzölçümünün büyük bölümü dağlar ve yüksek rakımlı yaylalar kaplar. Geniş ova ve düzlükleri yoktur.
Dağları: Doğusunda Allahuekber dağları (3120 m),Güneyinde Soğanlı dağları(2850 m),Batısında Kırdağ (2823 m)Kuzeyinde Erdavut - Ziyaret(2438 m) dağları yer alır.
Ovalar: İlçemizin önemli bir ovası bulunmamaktadır. Sadece Penek, Paşalı ve Kömürlü düzlükleri mevcuttur.
Akarsular: İlçemizin önemli akarsuları Bardız, Akşar ve Yeşilkaya çayırlarıdır. Bardız çayı Soğanlı dağından, Akşar ve Yeşilkaya çayları ise Allahu Ekber dağından kaynaklanır. Taht köyü çevresinde birleşen dereler Penek çayı adı altında Penek ve Paşalı düzlüklerini mütekiben batı yönünde akar, Oltu çayı ile birleşir ve su kavuşumunda (Yusufeli civarı) Çoruh nehrine kavuşur.
Bölgenin İklimleri : Bölgemiz karasal iklim ile Doğu Karadeniz ikliminin tesiri altındadır. Yaz ayları rakımı yüksek yaylalarda serin, vadi ve düzlüklerde ise sıcak geçmektedir. En yüksek sıcaklığa AĞUSTOS ayında(34.o),en düşük sıcaklığa ise OCAK ayında (-28.o) erişilir Ortalama nispi nem %63.o dür. Yıllık ortalama yağış miktarı 46.05.kg/m3 dür.
Arazi Dağılımı: Bölgemizin doğu kesimleri Sarıcam ormanları ile kaplıdır. 2000-2500 rakımlı yaylalar, dağların etekleri ve orman boşluklarında verimli tabii çayır ve meralar mevcuttur. İlçe toplam arazisinin büyük bir kısmını mera ve yaylalar teşkil eder.
Tabii Çayır : 9755 HK
Meyvelik : 114 HK
Mera - Yayla : 64561HK
Ormanlık : 39342HK
Sulu Arazi : 3565HK
Kuru Arazi : 14600 HK
Tarım Dışı Arazi : 14372 HK
TOPLAM :146.309 Hk.
İKLİMİ
Bölgemiz karasal iklim ile Doğu Karadeniz ikliminin tesiri altındadır. Yaz ayları rakımı yüksek yaylalarda serin, vadi ve düzlüklerde ise sıcak geçmektedir. En yüksek sıcaklığa AĞUSTOS ayında(34.o),en düşük sıcaklığa ise OCAK ayında (-28.o) erişilir Ortalama nispi nem %63.o dür. Yıllık ortalama yağış miktarı 46.05.kg/m3 dür.
|
SOSYAL DURUMU
İlçe halkı genel olarak dar gelirli olup, kültür düzeyi yüksektir. İlçede sosyal tesis ve imkanlar yok denecek derecede azdır. Halkın sosyal yaşantısında kayda değer belirginlik göze çarpmaz. Komşuluk ve akrabalık ilişkileri kuvvetlidir . Halk birbirine son derece bağlıdır.
İlçenin genel olarak sosyal yapısı farklı etnik guruplardan oluşur. Ancak tüm köylerimiz uyum içerisinde komşuluk bağları içerisinde hayatlarını idame ettirmektedirler. İlçede iş ve istihdam imkanlarının olmayışı vatandaşı göçe zorlamış bu nedenle de kayıtlı nüfusun %48’i ancak İlçede kalmıştır. İlçede konut yapımı yok denecek kadar azdır. İlçedeki kamu hizmet binaları ve konutları memnuniyet verici düzeydedir. İlçe halkından kamu hizmetinden görev alanların sayısı çoktur. Önemli mevkilerde insanları bulunmaktadır. İlçede motorlu taşıt sayısı özellikle son yıllarda artış göstermiştir
EKONOMİ
İlçe ekonomisi genel hatları ile hayvancılık ve orman işçiliği üzerine kurulmuş olup, hizmet sektöründen almış olduğu payda anımsanmayacak ölçüdedir. İlçemizde sanayi işletmesi veya tesis yoktur. İlçedeki tek büyük işletme Balkaya işletmesi olup, çevre köylere istihdam imkanı sağlamıştır.
a- Tarım: İlçede temel geçim kaynağının hayvancılık olması ve genel iklim şartlarının gerektiği üretim sınırlılıkları nedeniyle, ilçe tarımı daha ziyade yem bitkileri ve hububat üretimine yönelmiştir. İlçede tarımsal çalışmalar, İlçe tarım müdürlüğü, Akşar,Gaziler ve Kömürlü köy gurup teknisyenlikleri nezaretinde yürütülmektedir. İlçe Tarım Müdürlüğünün mevcut araçları hizmet ifası için yetersiz kalmaktadır. İlçemizde 2000 yılı itibarıyla birim alanda daha fazla ürün ve gelir getirmeye yönelik çalışmalar yapılmış,seracılık ve çilek üretimi projeleri uygulanmaktadır.
b- Hayvancılık: İlçe yüzölçümünün önemli bir kesimini mer’a ve yaylalar oluşturduğu için yörede hayvancılık,küçük aile işletmeciliği şeklinde yaygın olarak yapılmaktadır. İlçe hayvancılığına yerli ırk egemendir. Son yıllarda montofon ırk artmaktadır. Hayvan ıslahı amacıyla sun’i tohumlama çalışmaları devam etmektedir. Köylerimizde 4 adet tabi tohumlama boğası mevcut olup bu yetersiz kalmaktadır. Süt inekçiliğini geliştirmek amacıyla 5 köyde 6 üreticiye ithal inek verilmiştir. İlçemiz sınırları içerisinde bulunan bazı derelerde “Tabi Alabalık” bulunmaktadır. Gerekli kaynak temini ve alabalık üretimine geçilmesi yöre için oldukça faydalı olacaktır.
c-Orman Varlığı ve Üretimi: İlçe yüzölçümü 146309 hk olup,toplam orman sahası 39342 hk. dır. yani ilçemizin %26.8 ormanlarla kaplıdır. Sahanın 25540 Hk.ı koruluk 9911 Hk.ı ise baltalık orman alanıdır. İlçe merkezindeki Orman İşletme Müdürlüğüne bağlı olarak Merkez Şefliği, Akşar(Pınar)Şefliği, Karıncadüzü Şefliği ve Kılıçboğazı Şeflikleri hizmet vermektedir.
d- Madencilik: İlçemize bağlı Kömürlü, Balkaya ve Susuz köylerinde gerek DLİ ve gerekse özel şahıslarca Linyit Kömürü üretimi yapılmaktadır. .
e- Ticaret ve Sanayi: İlçede 5 hızar atölyesi haricinde küçük sanayi işletmeciliği yoktur. İlçe merkezinde 1981 yılında tamamlanan Tarımsal Kalkınma kooperatifine ait kesim ve sucuk-pastırma üretimi tesisleri faaliyetleri durmuş durumdadır. Yöremizde el sanatlarından sadece kilim dokumacılığı yaygın olup, kaymakamlığımızca yürütülen proje kapsamında İlçemize bağlı Oyuktaş köyünde “Bardız Kilimi” üretimi yapılmaktadır. Kilimler tamamen yün iplikten edilmekte ve kök boyalar kullanılmaktadır.
SANAYİ
İlçede 5 hızar atölyesi haricinde küçük sanayi işletmeciliği yoktur. İlçe merkezinde 1981 yılında tamamlanan Tarımsal Kalkınma kooperatifine ait kesim ve sucuk-pastırma üretimi tesisleri faaliyetleri durmuş durumdadır. Yöremizde el sanatlarından sadece kilim dokumacılığı yaygın olup, kaymakamlığımızca önceki yıllarda yürütülen proje kapsamında İlçemize bağlı Oyuktaş köyünde “Bardız Kilimi” üretimi yapılmıştır.Şimdi ise bu üretim durdurulmuştur.
ŞENKAYA
ERZURUM ilimize bağlı bir ilçedir.
Nüfus: 28065 kişi
Yüzölçümü: 1463 km²
Köyleri
- AKŞAR-BUCAK MERKEZİ
- TÜTENOCAK
- ORMANLI
- YÜNÖREN
- YEŞİLKAYA
- ZÜMRÜTKÖY
- YÜREKLİ
- KÖROĞLU
- GÖREŞKEN
- İKİZPINAR
- AKTAŞ
- ALICIK
- ATYOLU
- AYDOĞDU
- BALKAYA
- BEREKETLİ
- BEŞPINARLAR
- BEYKAYNAK
- ÇAMLIALAN
- ÇATALELMA
- DEĞİRMENLİDERE
- DELİKTAŞ
- DOĞANKÖY
- DOKUZELMA
- DOLUNAY
- DÖRTYOL
- ESENCE
- ESENYURT
- EVBAKAN
- GAZİLER-BUCAK MERKEZİ
- GEZENEK
- GÖLLET-BUCAK MERKEZİ
- GÖZALAN
- GÖZEBAŞI
- GÜLVEREN
- HOŞKÖY
- İÇMESU
- İĞDELİ
- İNCEÇAY
- KAYALISU
- KAYNAK
- KİREÇLİ
- KÖŞKKÖY
- KÜRKÇÜ
- NİŞANTAŞI
- OYUKTAŞ
- ÖZYURT
- PENEK
- SARIKAYALAR
- SARIYAR
- SINDIRAN
- SÖĞÜTLER
- SUSUZ
- ŞENPINAR
- TAHTKÖY
- TAZEKÖY
- TEKETAŞ
- TİMURKIŞLA
- TURNALI
- UĞURLU
- YANIKKAVAL
- YAYMEŞE
- YAZILI
- YELKIRAN
- YEŞİLDEMET
- YOĞURTÇULAR
- YUKARIBAKRAÇLI
- AŞAĞIBAKRAÇLI
- PAŞALI
CANLI DESTEK
